حذف ردهها |
|||
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
زنان در نقش معلمی کسب هویت، جایگاه اجتماعی و پاداشهای مادی و معنوی را دنبال میکنند. معلمی زنان تعارض و فشار نقشها و همچنین دلسردی از نقش را نیز در پی داشته است. | زنان در نقش معلمی کسب هویت، جایگاه اجتماعی و پاداشهای مادی و معنوی را دنبال میکنند. معلمی زنان تعارض و فشار نقشها و همچنین دلسردی از نقش را نیز در پی داشته است. | ||
==تاریخچه معلمی زنان در ایران== | ==تاریخچه معلمی زنان در ایران== | ||
برخی، ربابه مرعشی را آغازگر معلمی و آموزش زنان و دختران در خانهاش در سال 1270ش، دانستهاند پس از وی، مهرتاج رخشان، در سال 1280ش، مدرسهای در تهران تاسیس کرد. کتاب «آشنایی با تاریخ مدارس دخترانه» فعالیتهای مهرتاج رخشان در زمینه آموزش زنان را توصیف کرده است. خانم طوبی، در سال 1289ش، یعنی چهار سال بعد از مشروطه، مدرسه دخترانهای با عنوان «عفاف» دایر کرد. تا سال 1290ش، مدارس دخترانه در ایران به 36 باب رسید. در آن دوره، تأمین معلمان مدارس زنانه به دو شیوه صورت میگرفت؛ برخی فارغالتحصیلان مدارس خارجی و برخی دیگر دختران دانشآموخته، با مدرک ششم ابتدایی و بعدها مدرک متوسط، در مدارس داخلی بودند. انقلاب مشروطه بهنقش معلمان زن جنبه دولتی بخشید.<ref>ح[https://ensani.ir/fa/article/547961/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%BA%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%87 سینی، «وضعیت شغلی معلمان زن در عصر رضاشاه، تابستان»، 1402ش، ص17-19.]</ref> در دوره قاجار دارالمعلمات، نقش مهمی در تربیت معلمان زن داشت. تاریخچه شکلگیری دارالمعلمات بهاقدام میرزا یوسفخان مؤدبالدوله برای آموزش دختران خود بازمیگردد. در زمان رضاشاه دارالمعلمات که در کنار دارالمعلمین فعالیت داشت، به دانشسرای دختران تبدیل شد. در کنار آن نهادهایی مانند کانون بانوان در افزایش معلمان زن نقش داشت. در همین دوره، آموزش خصوصی درون منازل نیز به وفور ادامه یافت.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/547961/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%BA%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%87 حسینی، «وضعیت شغلی معلمان زن در عصر رضاشاه، تابستان»، 1402ش، ص17-19.]</ref> با این حال تا قبل از انقلاب اسلامی زنان نسبت به مردان در ایران کمبودهای آموزشی فراوانی داشتند و بعد از انقلاب توجه بیشتری به آموزش زنان شد. نهضت سوادآموزی و الزام تحصیل دختران در شهرها و روستاها نقش عمدهای در رشد تحصیلات زنان داشت. در نتیجه آموزگاران زن در مقطع ابتدایی بیشتر از مردان شد؛ اما در سایر مقاطع بهویژه تحصیلات تکمیلی وضعیت متفاوت است.<ref>سفیری و ایمانیان، جامعهشناسی جنسیت، 1392ش، ص183.</ref> | [[اشتغال زنان]] سابقهای طولانی دارد اما معلمی به صورت رسمی، شغلی است زنان در دهههای اخیر بدان دست یافتند. برخی، ربابه مرعشی را آغازگر معلمی و آموزش زنان و دختران در خانهاش در سال 1270ش، دانستهاند پس از وی، مهرتاج رخشان، در سال 1280ش، مدرسهای در تهران تاسیس کرد. کتاب «آشنایی با تاریخ مدارس دخترانه» فعالیتهای مهرتاج رخشان در زمینه آموزش زنان را توصیف کرده است. خانم طوبی، در سال 1289ش، یعنی چهار سال بعد از مشروطه، مدرسه دخترانهای با عنوان «عفاف» دایر کرد. تا سال 1290ش، مدارس دخترانه در ایران به 36 باب رسید. در آن دوره، تأمین معلمان مدارس زنانه به دو شیوه صورت میگرفت؛ برخی فارغالتحصیلان مدارس خارجی و برخی دیگر دختران دانشآموخته، با مدرک ششم ابتدایی و بعدها مدرک متوسط، در مدارس داخلی بودند. انقلاب مشروطه بهنقش معلمان زن جنبه دولتی بخشید.<ref>ح[https://ensani.ir/fa/article/547961/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%BA%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%87 سینی، «وضعیت شغلی معلمان زن در عصر رضاشاه، تابستان»، 1402ش، ص17-19.]</ref> در دوره قاجار دارالمعلمات، نقش مهمی در تربیت معلمان زن داشت. تاریخچه شکلگیری دارالمعلمات بهاقدام میرزا یوسفخان مؤدبالدوله برای آموزش دختران خود بازمیگردد. در زمان رضاشاه دارالمعلمات که در کنار دارالمعلمین فعالیت داشت، به دانشسرای دختران تبدیل شد. در کنار آن نهادهایی مانند کانون بانوان در افزایش معلمان زن نقش داشت. در همین دوره، آموزش خصوصی درون منازل نیز به وفور ادامه یافت.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/547961/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%BA%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%87 حسینی، «وضعیت شغلی معلمان زن در عصر رضاشاه، تابستان»، 1402ش، ص17-19.]</ref> با این حال تا قبل از انقلاب اسلامی زنان نسبت به مردان در ایران کمبودهای آموزشی فراوانی داشتند و بعد از انقلاب توجه بیشتری به آموزش زنان شد. نهضت سوادآموزی و الزام تحصیل دختران در شهرها و روستاها نقش عمدهای در رشد تحصیلات زنان داشت. در نتیجه آموزگاران زن در مقطع ابتدایی بیشتر از مردان شد؛ اما در سایر مقاطع بهویژه تحصیلات تکمیلی وضعیت متفاوت است.<ref>سفیری و ایمانیان، جامعهشناسی جنسیت، 1392ش، ص183.</ref> | ||
==وضعیت معلمان زن در غرب== | ==وضعیت معلمان زن در غرب== | ||
جایگاه زنان و مردان در نقش معلمی، همسان نیست. جامعهشناسان ثابت کردهاند که آموزگاران مرد دارای موقعیتی مناسبتر هستند و اکثر جایگاههای مهمتر را در اختیار دارند. بهعنوان نمونه در 1989م، تنها 93 زن استاد دانشگاه در بریتانیا وجود داشت که تنها 3 درصد کل استادان را تشکیل میداد. در یک تحقیق دیگر ثابت شده است که از 202 استاد جوان زیر 40 سال، تنها دو نفر زن بودند. در همان سال 1989م، دانشگاه بریستول به حضور یک استاد زن دانشگاه فخر میفروشد. نمونه دیگر، دانشگاههای اسکاتلند است که تنها یکونیم درصد استادان آن زن بودند. در مجموع در بریتانیا تنها یازده درصد اساتید دانشگاه زن بودند که از این تعداد تنها هفده درصد به استادیاری و بالاتر میرسند؛ در حالی که چهلودو درصد مردان بهچنین مقاماتی میرسند. تحقیقات نشان میدهد که زنان در زمینه ارتقای رتبه، ده تا پانزده سال از مردان عقب هستند.<ref>گیرنت، زمینه جامعهشناسی کار، 1382ش، ص306.</ref> | جایگاه زنان و مردان در نقش معلمی، همسان نیست. جامعهشناسان ثابت کردهاند که آموزگاران مرد دارای موقعیتی مناسبتر هستند و اکثر جایگاههای مهمتر را در اختیار دارند. بهعنوان نمونه در 1989م، تنها 93 زن استاد دانشگاه در بریتانیا وجود داشت که تنها 3 درصد کل استادان را تشکیل میداد. در یک تحقیق دیگر ثابت شده است که از 202 استاد جوان زیر 40 سال، تنها دو نفر زن بودند. در همان سال 1989م، دانشگاه بریستول به حضور یک استاد زن دانشگاه فخر میفروشد. نمونه دیگر، دانشگاههای اسکاتلند است که تنها یکونیم درصد استادان آن زن بودند. در مجموع در بریتانیا تنها یازده درصد اساتید دانشگاه زن بودند که از این تعداد تنها هفده درصد به استادیاری و بالاتر میرسند؛ در حالی که چهلودو درصد مردان بهچنین مقاماتی میرسند. تحقیقات نشان میدهد که زنان در زمینه ارتقای رتبه، ده تا پانزده سال از مردان عقب هستند.<ref>گیرنت، زمینه جامعهشناسی کار، 1382ش، ص306.</ref> | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
#الگو بودن برای دختران و دانشآموزان؛<ref>«معلمان زن، اهداف تعلیم و تربیت را در کلاس با فطرت پاک مادرانه پیش میبرند»، خبرگزاری پانا.</ref> | #الگو بودن برای دختران و دانشآموزان؛<ref>«معلمان زن، اهداف تعلیم و تربیت را در کلاس با فطرت پاک مادرانه پیش میبرند»، خبرگزاری پانا.</ref> | ||
#اثرپذیری از محیط فرهنگی پیرامون؛ | #اثرپذیری از محیط فرهنگی پیرامون؛ | ||
#انتخاب معلمی بهعنوان یک [[فعالیت اقتصادی زن مسلمان|فعالیت اقتصادی]] به منظور کسب درآمد؛ | |||
#تربیت کودکان و نوجوانان؛ | #تربیت کودکان و نوجوانان؛ | ||
#مقدس بودن شغل معلمی در فرهنگ اسلامی ـ ایرانی.<ref>[https://www.irna.ir/news/85457952/%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D8%A8%D8%B1-%D9%84%D9%88%D8%AD-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D «مشق عشق بر لوح سفید کودکان، چرا بانوان معلمی را ترجیح میدهند» ؟ خبرگزاری ایرنا.]</ref> | #مقدس بودن شغل معلمی در فرهنگ اسلامی ـ ایرانی.<ref>[https://www.irna.ir/news/85457952/%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D8%A8%D8%B1-%D9%84%D9%88%D8%AD-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D «مشق عشق بر لوح سفید کودکان، چرا بانوان معلمی را ترجیح میدهند» ؟ خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۶: | ||
#تناسب شغل معلمی و مادرانگی: برخی تفاوتهای جنسی ریشه در طبیعت مردانه و زنانه دارد، مردان به کارهای بیرون از خانه، خشونتهای برخی مشاغل و به ریاست خانه تمایل فطری دارند. زنان در مقابل به کارهای ظریفتر، ریاست غیرمستقیم در خانه و کمک به برقراری روابط تمایل دارند. زنان نیازمند استراحت و فراغت برای زایمان و تربیت اولاد هستند. این امور نقش زنان در خانهداری را برجسته میسازد.<ref>رودز، تفاوتهای جنسیتی را جدی بگیریم، 1392ش، ص296.</ref> در عین حال نشان میدهد که نقش معلمی با نقش مادرانه زنان تناسب دارد و زنان به احراز چنین شغلی تمایل فطری دارند. حس مادرانه به برقراری کنش متقابل مؤثرتر یاری میرساند و موجب تسهیل تعلیم و تربیت میشود.<ref>[https://www.pana.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7-39/1437504-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%AA%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA معلمان زن اهداف تعلیم و تربیت را در کلاس با فطرت پاک مادرانه پیش میبرند»، خبرگزاری پانا.]</ref> | #تناسب شغل معلمی و مادرانگی: برخی تفاوتهای جنسی ریشه در طبیعت مردانه و زنانه دارد، مردان به کارهای بیرون از خانه، خشونتهای برخی مشاغل و به ریاست خانه تمایل فطری دارند. زنان در مقابل به کارهای ظریفتر، ریاست غیرمستقیم در خانه و کمک به برقراری روابط تمایل دارند. زنان نیازمند استراحت و فراغت برای زایمان و تربیت اولاد هستند. این امور نقش زنان در خانهداری را برجسته میسازد.<ref>رودز، تفاوتهای جنسیتی را جدی بگیریم، 1392ش، ص296.</ref> در عین حال نشان میدهد که نقش معلمی با نقش مادرانه زنان تناسب دارد و زنان به احراز چنین شغلی تمایل فطری دارند. حس مادرانه به برقراری کنش متقابل مؤثرتر یاری میرساند و موجب تسهیل تعلیم و تربیت میشود.<ref>[https://www.pana.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7-39/1437504-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%AA%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA معلمان زن اهداف تعلیم و تربیت را در کلاس با فطرت پاک مادرانه پیش میبرند»، خبرگزاری پانا.]</ref> | ||
#محیط آرام و سالم شغل معلمی: از نظر زنان، معلمی بهدور از هیاهوی معمول زندگی است و آسیبهای آن از محیطهای دیگر | #محیط آرام و سالم شغل معلمی: از نظر زنان، معلمی بهدور از هیاهوی معمول زندگی است و آسیبهای آن از محیطهای دیگر [[مشاغل جنسیتی|مشاغل]]، کمتر است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85457952/%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D8%A8%D8%B1-%D9%84%D9%88%D8%AD-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D «مشق عشق بر لوح سفید کودکان، چرا بانوان معلمی را ترجیح میدهند» ؟ خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
#امکان تنظیم ساعت کاری شغل معلمی: تا حدودی میتوان ساعات کار در معلمی را انتخاب کرد.<ref> «مشق عشق بر لوح سفید کودکان، چرا بانوان معلمی را ترجیح میدهند» ؟ خبرگزاری ایرنا.</ref> کاستلز بهطور کلی امتیاز شغل زنان را تناسب با کارهای نیمهوقت و پارهوقت میداند.<ref>عبدی، مقدمهای بر پژوهش در جامعهشناسی خانواد در ایران، 1392ش، ص60.</ref> | #امکان تنظیم ساعت کاری شغل معلمی: تا حدودی میتوان ساعات کار در معلمی را انتخاب کرد.<ref> «مشق عشق بر لوح سفید کودکان، چرا بانوان معلمی را ترجیح میدهند» ؟ خبرگزاری ایرنا.</ref> کاستلز بهطور کلی امتیاز شغل زنان را تناسب با کارهای نیمهوقت و پارهوقت میداند.<ref>عبدی، مقدمهای بر پژوهش در جامعهشناسی خانواد در ایران، 1392ش، ص60.</ref> | ||
#امکان همکاری بیشتر مدیر با معلمان، بهدلیل کوچکتر بودن محیط مدرسه از مشاغل دیگر.<ref>[https://japr.ut.ac.ir/article_90123.html سواره و همکاران، «مطالعۀ تجارب زیستۀ معلمان زن داراي رضایت شغلی در زمینۀ حل موفقیت آمیز تعارض کار-خانواده»، 1401ش، ص306.]</ref> | #امکان همکاری بیشتر مدیر با معلمان، بهدلیل کوچکتر بودن محیط مدرسه از مشاغل دیگر.<ref>[https://japr.ut.ac.ir/article_90123.html سواره و همکاران، «مطالعۀ تجارب زیستۀ معلمان زن داراي رضایت شغلی در زمینۀ حل موفقیت آمیز تعارض کار-خانواده»، 1401ش، ص306.]</ref> | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۴: | ||
#تعارض کار و وظایف خانه: هرگاه افراد نتوانند همزمان وظایف شغلی و خانوادگی را انجام دهند، با تعارض دو نوع وظیفه مواجه خواهند شد.<ref>سواره و همکاران، «مطالعۀ تجارب زیستۀ معلمان زن داراي رضایت شغلی در زمینۀ حل موفقیت آمیز تعارض کار-خانواده»،1401ش، ص295.</ref> دلیل چنین تعارضی این است که هر زنی هر هفته حدود 50 ساعت در خانه کار میکند<ref>عبدی، مقدمهای بر پژوهش در جامعهشناسی خانواد در ایران، 1392ش، ص61. </ref> و معلمان زن علاوه بر آن باید به معلمی نیز بپردازند. برخی جامعهشناسان معتقدند چنانچه مردان وادار به پذیرش مسئولیت کارهای خانگی نشوند، چنین تعارضی قابل رفع نیست.<ref>برناردز، درآمدی به مطالعات خانواده، 1384ش، ص317.</ref> | #تعارض کار و وظایف خانه: هرگاه افراد نتوانند همزمان وظایف شغلی و خانوادگی را انجام دهند، با تعارض دو نوع وظیفه مواجه خواهند شد.<ref>سواره و همکاران، «مطالعۀ تجارب زیستۀ معلمان زن داراي رضایت شغلی در زمینۀ حل موفقیت آمیز تعارض کار-خانواده»،1401ش، ص295.</ref> دلیل چنین تعارضی این است که هر زنی هر هفته حدود 50 ساعت در خانه کار میکند<ref>عبدی، مقدمهای بر پژوهش در جامعهشناسی خانواد در ایران، 1392ش، ص61. </ref> و معلمان زن علاوه بر آن باید به معلمی نیز بپردازند. برخی جامعهشناسان معتقدند چنانچه مردان وادار به پذیرش مسئولیت کارهای خانگی نشوند، چنین تعارضی قابل رفع نیست.<ref>برناردز، درآمدی به مطالعات خانواده، 1384ش، ص317.</ref> | ||
#زنان نمیتوانند به راحتی محل خدمت خود را تغییر دهند، در حالی که در بعضی موارد شغل معلمی نیازمند تغییر محل خدمت است. | #[[اصول تقسیم جنسیتی مشاغل در اسلام|اصول تقسیم جنسیتی مشاغل]] رعایت نمیشود. مثلا زنان نمیتوانند به راحتی محل خدمت خود را تغییر دهند، در حالی که در بعضی موارد شغل معلمی نیازمند تغییر محل خدمت است. | ||
#مرخصی زایمان در شغل معلمی وقفه ایجاد میکند. | #مرخصی زایمان در شغل معلمی وقفه ایجاد میکند. | ||
#ازدیاد بیش از حد زنان، تعادل جمعیتی شغل معلمی را از بین میبرد. امروزه 54 درصد معلمان جمهوری اسلامی ایران را زنان تشکیل میدهند. | #ازدیاد بیش از حد زنان، تعادل جمعیتی شغل معلمی را از بین میبرد. امروزه 54 درصد معلمان جمهوری اسلامی ایران را زنان تشکیل میدهند. | ||
| خط ۶۰: | خط ۶۱: | ||
*«مشق عشق بر لوح سفید کودکان، چرا بانوان معلمی را ترجیح میدهند؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 14 اردبیهشت 1403ش. | *«مشق عشق بر لوح سفید کودکان، چرا بانوان معلمی را ترجیح میدهند؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 14 اردبیهشت 1403ش. | ||
*«معلمان زن، اهداف تعلیم و تربیت را در کلاس با فطرت پاک مادرانه پیش میبرند»، خبرگزاری پانا، ، تاریخ درج مطلب: چهارشنبه 13 دی 1402ش. | *«معلمان زن، اهداف تعلیم و تربیت را در کلاس با فطرت پاک مادرانه پیش میبرند»، خبرگزاری پانا، ، تاریخ درج مطلب: چهارشنبه 13 دی 1402ش. | ||
