بدون خلاصۀ ویرایش |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''حق قسم (مضاجعه)'''</big>؛ سهمبندی گذران اوقات زوجین با یکدیگر. <br> | <big>'''حق قسم (مضاجعه)'''</big>؛ سهمبندی گذران اوقات زوجین با یکدیگر. <br> | ||
یکی از حقوق زن در ازدواج دائم، حق قَسم است که بهمنظور تحکیم روابط عاطفی زوجین و کیان | یکی از حقوق زن در [[ازدواج]] دائم، حق قَسم است که بهمنظور تحکیم روابط عاطفی زوجین و کیان [[خانواده]]، وضع شده است؛ زیرا بیتوجهی زوجین به تامین نیاز عاطفی یکدیگر، خانواده را از اهداف متعالی آن که تامین آرامش و امنیت روانی افراد است، خارج و با آسیبهایی همچون بیوفایی، خیانت و [[طلاق]] مواجه میسازد. بر این اساس از مردان خواسته شده هر چهار شب یکبار برای تامین نیاز عاطفی همسرشان در بستری مشترک با او قرار بگیرند. این شرایط در ساعاتی از شبانهروز که زوجین فارغ از مشغلههای فرزندان، شغل و زندگی روزمره هستند، به ارتباط مناسب، تبادل احساسات و افکار بهصورت کلامی و غیرکلامی و احساس امنیت و آرامش در آنها میانجامد. | ||
==مفهومشناسی حق قسم== | ==مفهومشناسی حق قسم== | ||
در اصطلاح فقهی، قَسم بهمعنی تقسیمکردن و سهمبندی گذران اوقات زوجین با هم است<ref>عاشورخانی، احکام اختصاصی زنان در فقه، 1387ش، ص140-142.</ref> و از آن با عنوان بیتوته، <ref>شب را در جایی بهسر بردن ([https://vajehyab.com/amid/%D8%A8%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%AA%D9%87?q=%D8%A8%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%AA%D9%87 عمید، فرهنگ فارسی عمید، وبسایت واژهیاب]). </ref> اُنس و مضاجعت<ref>با هم خوابیدن ([https://vajehyab.com/amid/%D9%85%D8%B6%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D8%AA?q=%D9%85%D8%B6%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D8%AA عمید، فرهنگ فارسی عمید، وبسایت واژهیاب.]) </ref> نیز یاد شده است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1643440995-10144-42-8.pdf قادری، «پژوهشی فقهی در مسائل حق قَسم (مضاجعه)»، 1400ش، ص114.]</ref> تقسیم شبها، تعریف دیگری از حق قسم است که چون تقسیم از اصلیترین معانی لغوی واژه است، آن را دقیقترین و کاملترین تعریف از حق قسم دانستهاند.<ref>[https://www.hijournal.ir/fa/downloadpaper.php?pid=462&rid=42&p=A جلالی فراهانی و محقق داماد، «عدالت و حق قسم در فقه امامیه»، 1403ش، ص105.]</ref> | در اصطلاح فقهی، قَسم بهمعنی تقسیمکردن و سهمبندی گذران اوقات زوجین با هم است<ref>عاشورخانی، احکام اختصاصی زنان در فقه، 1387ش، ص140-142.</ref> و از آن با عنوان بیتوته، <ref>شب را در جایی بهسر بردن ([https://vajehyab.com/amid/%D8%A8%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%AA%D9%87?q=%D8%A8%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%AA%D9%87 عمید، فرهنگ فارسی عمید، وبسایت واژهیاب]). </ref> اُنس و مضاجعت<ref>با هم خوابیدن ([https://vajehyab.com/amid/%D9%85%D8%B6%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D8%AA?q=%D9%85%D8%B6%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D8%AA عمید، فرهنگ فارسی عمید، وبسایت واژهیاب.]) </ref> نیز یاد شده است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1643440995-10144-42-8.pdf قادری، «پژوهشی فقهی در مسائل حق قَسم (مضاجعه)»، 1400ش، ص114.]</ref> تقسیم شبها، تعریف دیگری از حق قسم است که چون تقسیم از اصلیترین معانی لغوی واژه است، آن را دقیقترین و کاملترین تعریف از حق قسم دانستهاند.<ref>[https://www.hijournal.ir/fa/downloadpaper.php?pid=462&rid=42&p=A جلالی فراهانی و محقق داماد، «عدالت و حق قسم در فقه امامیه»، 1403ش، ص105.]</ref> | ||
مرد موظف است هر چهار شب یکبار در بستری مشترک با همسرش باشد<ref>شیروانی و عباسی، ترجمه و تبیین شرح لمعه، 1387ش، ج10، ص112 و 129.</ref> و اَختِه و عِنین<ref>مردی که قادر بر جماع نباشد ([https://vajehyab.com/amid/%D8%B9%D9%86%DB%8C%D9%86?q=%D8%B9%D9%86%DB%8C%D9%86 عمید، فرهنگ فارسی عمید، وبسایت واژهیاب.]) </ref> بودن شوهر یا رَتقاء<ref>زنی که در فرج او گوشت اضافهای که مانع نزدیکی است روئیده باشد. (شیروانی و عباسی، ترجمه و تبیین شرح لمعه، 1387ش، ج10، ص93. </ref> و قَرناء<ref>زنی که در فرج او استخوان اضافهای که مانع نزدیکی است روئیده باشد (شیروانی و عباسی، ترجمه و تبیین شرح لمعه، 1387ش، ج10، ص92-93. </ref> بودن | مرد موظف است هر چهار شب یکبار در بستری مشترک با همسرش باشد<ref>شیروانی و عباسی، ترجمه و تبیین شرح لمعه، 1387ش، ج10، ص112 و 129.</ref> و اَختِه و عِنین<ref>مردی که قادر بر جماع نباشد ([https://vajehyab.com/amid/%D8%B9%D9%86%DB%8C%D9%86?q=%D8%B9%D9%86%DB%8C%D9%86 عمید، فرهنگ فارسی عمید، وبسایت واژهیاب.]) </ref> بودن شوهر یا رَتقاء<ref>زنی که در فرج او گوشت اضافهای که مانع نزدیکی است روئیده باشد. (شیروانی و عباسی، ترجمه و تبیین شرح لمعه، 1387ش، ج10، ص93. </ref> و قَرناء<ref>زنی که در فرج او استخوان اضافهای که مانع نزدیکی است روئیده باشد (شیروانی و عباسی، ترجمه و تبیین شرح لمعه، 1387ش، ج10، ص92-93. </ref> بودن [[زن]]، همچنین در نفاس یا عادت ماهیانه بودن وی تاثیری در این حکم ندارد، زیرا هدف از آن انسگرفتن زن و شوهر با هم بهسبب همخوابگی است نه نزدیکی و مقدار واجب در آن نیز همان همخوابگی است.<ref> شیروانی و عباسی، ترجمه و تبیین شرح لمعه، 1387ش، ج10، ص120؛ امینی و آیتی، تحریر الروضه فی شرح اللمعه، 1388ش، ص132.</ref> | ||
==حق قسم در قرآن== | ==حق قسم در قرآن== | ||
در آیات قرآن بهصراحت و بهصورت مستقل در مورد وجوب حق قسم سخنی به میان نیامده، <ref>[https://zan-khanevade.urd.ac.ir/article_82350.html ثمنی، «مضاجعه و چالشهای آن در فقه امامیه»، 1397ش، ص116.]</ref> لیکن فقها در بحث از ادله و حکمت وجوب حق قسم به برخی آیات استناد کردهاند. آیۀ ۱۹ سورۀ نساء که بر معاشرت با معروف در روابط زوجین تاکید دارد و آیۀ ۳ در همان سوره که لزوم عدالت در تعدد زوجات را ضروری میداند، دلایل وجوب حق قسماند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1643440995-10144-42-8.pdf قادری، «پژوهشی فقهی در مسائل حق قَسم (مضاجعه)»، 1400ش، ص116.]</ref> | در آیات قرآن بهصراحت و بهصورت مستقل در مورد وجوب حق قسم سخنی به میان نیامده، <ref>[https://zan-khanevade.urd.ac.ir/article_82350.html ثمنی، «مضاجعه و چالشهای آن در فقه امامیه»، 1397ش، ص116.]</ref> لیکن فقها در بحث از ادله و حکمت وجوب حق قسم به برخی آیات استناد کردهاند. آیۀ ۱۹ سورۀ نساء که بر معاشرت با معروف در روابط زوجین تاکید دارد و آیۀ ۳ در همان سوره که لزوم عدالت در [[تعدد زوجات]] را ضروری میداند، دلایل وجوب حق قسماند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1643440995-10144-42-8.pdf قادری، «پژوهشی فقهی در مسائل حق قَسم (مضاجعه)»، 1400ش، ص116.]</ref> | ||
به همین نحو آیات ۲۱ سورۀ روم و ۱۸۹ سورۀ اعراف که هدف از تشکیل خانواده را تحقق آرامش زوجین عنوان کردهاند، بهعنوان حکمت و آثار تشریع حق قسم معرفی شدهاند. براین اساس التزام به حق قسم از طریق ایجاد آرامش، مودت و رحمت میان زوجین، هدف از ازدواج را تامین میکند و از طریق ممانعت از آزار و اذیت زوجه منجر به تحقق حسن معاشرت میشود. به علاوه در صورت تعدد زوجات، توجه به حق قسم، مانع از ظلم و بیعدالتی میشود. در حالی که رها کردن زن توسط شوهر بهدلیل ایجاد احساس ترس، وحشت و تنهایی منجر به سلب آرامش زن و سوء معاشرت با وی میشود. <ref>[https://flj.isu.ac.ir/article_63574.html پورعبدالله و محمدحسنی، «جایگاه حق قسم در تحکیم کیان خانواده»، 1396ش، ص35-39.]</ref> | به همین نحو آیات ۲۱ سورۀ روم و ۱۸۹ سورۀ اعراف که هدف از تشکیل خانواده را تحقق آرامش زوجین عنوان کردهاند، بهعنوان حکمت و آثار تشریع حق قسم معرفی شدهاند. براین اساس التزام به حق قسم از طریق ایجاد آرامش، مودت و رحمت میان زوجین، هدف از ازدواج را تامین میکند و از طریق ممانعت از آزار و اذیت زوجه منجر به تحقق حسن معاشرت میشود. به علاوه در صورت تعدد زوجات، توجه به حق قسم، مانع از ظلم و بیعدالتی میشود. در حالی که رها کردن زن توسط شوهر بهدلیل ایجاد احساس ترس، وحشت و تنهایی منجر به سلب آرامش زن و سوء معاشرت با وی میشود. <ref>[https://flj.isu.ac.ir/article_63574.html پورعبدالله و محمدحسنی، «جایگاه حق قسم در تحکیم کیان خانواده»، 1396ش، ص35-39.]</ref> | ||
==حق قسم در منابع فقهی== | ==حق قسم در منابع فقهی== | ||
حق قسم، از حقوق زن در ازدواج | حق قسم، از حقوق زن در ازدواج دائم است؛ به این معنا که شوهر وظیفه دارد همسرش را تنها نگذارد و مقداری از اوقات خود را با او بگذراند. حد نصاب این حق، هر چهار شب یک بار است، <ref>عاشورخانی، احکام اختصاصی زنان در فقه، 1387ش، ص140-142.</ref> که با توجه به وجوب [[نفقه]] بر شوهر و کار کردن وی در روز، شب و زمان استراحت به این امر اختصاص داده شده، در حالی که شببودن، مدخلیتی در حکم ندارد<ref>صدیق اورعی، تمکین بانو ـ ریاست شوهر: از دیدگاه قانون مدنی و جامعه، 1380ش، ص73-74.</ref>و اگر شوهر شبکار است، اوقات استراحت در روز را باید به زن اختصاص بدهد.<ref>شیروانی و عباسی، ترجمه و تبیین شرح لمعه، 1387ش، ج10، ص117.</ref> | ||
در برخی عبارتهای فقهی از این حق، بهعنوان حق مشترک تعبیر شده، به این معنا که اگر زن این حق را از خود اسقاط کند، مرد همچنان بین حفظ یا رویگردانی از آن مختار است، زیرا فایدۀ آن که حسن معاشرت است به هر دو میرسد.<ref>صهرشتی، سلسلة الینابیع الفقهیه، 1410ق، ص651 و ص511.</ref> | در برخی عبارتهای فقهی از این حق، بهعنوان حق مشترک تعبیر شده، به این معنا که اگر زن این حق را از خود اسقاط کند، مرد همچنان بین حفظ یا رویگردانی از آن مختار است، زیرا فایدۀ آن که حسن معاشرت است به هر دو میرسد.<ref>صهرشتی، سلسلة الینابیع الفقهیه، 1410ق، ص651 و ص511.</ref> | ||
از طرفی، تعیین حد نصاب برای این حق، موجب شده که برخی حق قسم را مختص تعدد زوجات بدانند، <ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1643440995-10144-42-8.pdf قادری، «پژوهشی فقهی در مسائل حق قَسم (مضاجعه)»، 1400ش، ص115.]</ref> در حالیکه بنابر نظر مشهور، وجوب این حق، اختصاص به زوجات متعدد ندارد و زوجۀ واحده نیز از آن برخوردار است؛ زیرا در خانوادۀ تکهمسری نیز تحکیم خانواده، احساس آرامش و حسن معاشرت، اهمیت و ضرورت دارد.<ref>[https://flj.isu.ac.ir/article_63574.html پورعبدالله و محمدحسنی، «جایگاه حق قسم در تحکیم کیان خانواده»، 1396ش، ص27.]</ref> | از طرفی، تعیین حد نصاب برای این حق، موجب شده که برخی حق قسم را مختص تعدد زوجات بدانند، <ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1643440995-10144-42-8.pdf قادری، «پژوهشی فقهی در مسائل حق قَسم (مضاجعه)»، 1400ش، ص115.]</ref> در حالیکه بنابر نظر مشهور، وجوب این حق، اختصاص به زوجات متعدد ندارد و زوجۀ واحده نیز از آن برخوردار است؛ زیرا در خانوادۀ [[تکهمسری]] نیز تحکیم خانواده، احساس آرامش و حسن معاشرت، اهمیت و ضرورت دارد.<ref>[https://flj.isu.ac.ir/article_63574.html پورعبدالله و محمدحسنی، «جایگاه حق قسم در تحکیم کیان خانواده»، 1396ش، ص27.]</ref> | ||
البته این حق همیشگی نیست و در مواردی ساقط میشود مانند نشوز زن تا زمان اطاعت، سفر شوهر و جنون زن چنانچه شوهر از مضاجعت او خوف ضرر داشته باشد. با فوت زن این حق از بین میرود و دیگر حقی وجود ندارد که به وراث انتقال یابد.<ref>شیروانی و عباسی، ترجمه و تبیین شرح لمعه، 1387ش، ج10، ص116–120.</ref> | البته این حق همیشگی نیست و در مواردی ساقط میشود مانند نشوز زن تا زمان اطاعت، سفر شوهر و جنون زن چنانچه شوهر از مضاجعت او خوف ضرر داشته باشد. با فوت زن این حق از بین میرود و دیگر حقی وجود ندارد که به وراث انتقال یابد.<ref>شیروانی و عباسی، ترجمه و تبیین شرح لمعه، 1387ش، ج10، ص116–120.</ref> | ||
مقتضای حق قسم، مضاجعت است، یعنی نزدیکی و مواقعه در آن لازم نیست، بلکه شوهر باید به نحو متعارف با همسرش در بستری واحد و نزدیک به وی قرار بگیرد و | مقتضای حق قسم، مضاجعت است، یعنی نزدیکی و مواقعه در آن لازم نیست، بلکه شوهر باید به نحو متعارف با همسرش در بستری واحد و نزدیک به وی قرار بگیرد و همبستری به گونهای باشد که زوجین، بهطور متعارف دور از یکدیگر محسوب نشوند؛ اگرچه تمام یا قسمتی از جسم زوجین، با یکدیگر تماس و ارتباطی نداشته باشد.<ref>[https://www.hijournal.ir/fa/downloadpaper.php?pid=462&rid=42&p=A جلالی فراهانی و محقق داماد، «عدالت و حق قسم در فقه امامیه»، 1403ش، ص104.]</ref> | ||
==حق قسم از منظر جامعهشناسی== | ==حق قسم از منظر جامعهشناسی== | ||
یکی از کارکردهای مهم و اساسی خانواده، تامین نیازهای عاطفی انسان است.<ref>بستان، جامعهشناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، 1392ش، ص116.</ref> التزام به حق قسم از طریق تامین این نیازها، تحکیم خانواده را به دنبال دارد.<ref>[https://flj.isu.ac.ir/article_63574.html پورعبدالله و محمدحسنی، «جایگاه حق قسم در تحکیم کیان خانواده»، 1396ش، ص28.]</ref> بسیاری از اختلافات زناشویی، <ref>[https://www.hijournal.ir/fa/downloadpaper.php?pid=462&rid=42&p=A جلالی فراهانی و محقق داماد، «عدالت و حق قسم در فقه امامیه»، 1403ش، ص103.]</ref> بیوفایی و خیانت زوجین به اختلال در روابط عاطفی زن و شوهر باز میگردد، که این مسئله بهویژه میان زنان از اهمیت بالایی برخوردار است.<ref>[https://social.um.ac.ir/article_25875.html صادقی فسایی و ملکی پور، «پیامدهای فاصله در روابط زوجین و استراتژیهای مواجهه با آن»، 1394ش، ص20.]</ref> | یکی از کارکردهای مهم و اساسی خانواده، تامین نیازهای عاطفی انسان است.<ref>بستان، جامعهشناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، 1392ش، ص116.</ref> التزام به حق قسم از طریق تامین این نیازها، تحکیم خانواده را به دنبال دارد.<ref>[https://flj.isu.ac.ir/article_63574.html پورعبدالله و محمدحسنی، «جایگاه حق قسم در تحکیم کیان خانواده»، 1396ش، ص28.]</ref> بسیاری از اختلافات زناشویی، <ref>[https://www.hijournal.ir/fa/downloadpaper.php?pid=462&rid=42&p=A جلالی فراهانی و محقق داماد، «عدالت و حق قسم در فقه امامیه»، 1403ش، ص103.]</ref> بیوفایی و خیانت زوجین به اختلال در روابط عاطفی زن و شوهر باز میگردد، که این مسئله بهویژه میان زنان از اهمیت بالایی برخوردار است.<ref>[https://social.um.ac.ir/article_25875.html صادقی فسایی و ملکی پور، «پیامدهای فاصله در روابط زوجین و استراتژیهای مواجهه با آن»، 1394ش، ص20.]</ref> | ||
نتایج تحقیقات نشان میدهد، کمبودهای عاطفی در زنان و بهطور خاص کمبود محبت شوهر، یکی از عوامل گرایش زنان به برقراری ارتباط جنسی با مردان دیگر است. میان نحوۀ تامین نیاز عاطفی زنان و روسپیشدن آنها ارتباط معنادار آماری وجود دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/164804/fa مسلمی بیدهندی و دیگران، «ﻧﺤﻮة ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻧﯿﺎز ﻋﺎﻃفی زﻧﺎن از ﺳﻮی ﻣﺮدان و ﻧﻘﺶ آن در روﺳپیگری زﻧﺎن»، 1392ش، ص78.]</ref> از اینرو التزام به حق قسم در پیشگیری از انحلال خانواده، حفظ عفت و سلامت اخلاقی زوجین تاثیر بهسزایی دارد.<ref>[https://www.hijournal.ir/fa/downloadpaper.php?pid=462&rid=42&p=A جلالی فراهانی و محقق داماد، «عدالت و حق قسم در فقه امامیه»، 1403ش، ص103.]</ref> | نتایج تحقیقات نشان میدهد، کمبودهای عاطفی در زنان و بهطور خاص کمبود محبت شوهر، یکی از عوامل گرایش زنان به برقراری ارتباط جنسی با مردان دیگر است. میان نحوۀ تامین نیاز عاطفی زنان و روسپیشدن آنها ارتباط معنادار آماری وجود دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/164804/fa مسلمی بیدهندی و دیگران، «ﻧﺤﻮة ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻧﯿﺎز ﻋﺎﻃفی زﻧﺎن از ﺳﻮی ﻣﺮدان و ﻧﻘﺶ آن در روﺳپیگری زﻧﺎن»، 1392ش، ص78.]</ref> از اینرو التزام به حق قسم در پیشگیری از انحلال خانواده، حفظ [[عفت]] و سلامت اخلاقی زوجین تاثیر بهسزایی دارد.<ref>[https://www.hijournal.ir/fa/downloadpaper.php?pid=462&rid=42&p=A جلالی فراهانی و محقق داماد، «عدالت و حق قسم در فقه امامیه»، 1403ش، ص103.]</ref> | ||
یکی از راههای ایجاد روابط عاطفی مطلوب، حضور فیزیکی زن و شوهر درکنار یکدیگر است و رختخواب و زمان خواب بهترین فرصتی است که زوجین میتوانند در کنار هم بودن و روابط عاطفی رضایتبخش را تجربه کنند.<ref>[https://zan-khanevade.urd.ac.ir/article_82350.html ثمنی، «مضاجعه و چالشهای آن در فقه امامیه»، 1397ش، ص111.]</ref> | یکی از راههای ایجاد روابط عاطفی مطلوب، حضور فیزیکی زن و شوهر درکنار یکدیگر است و رختخواب و زمان خواب بهترین فرصتی است که زوجین میتوانند در کنار هم بودن و روابط عاطفی رضایتبخش را تجربه کنند.<ref>[https://zan-khanevade.urd.ac.ir/article_82350.html ثمنی، «مضاجعه و چالشهای آن در فقه امامیه»، 1397ش، ص111.]</ref> | ||
==حق قسم در قوانین ایران== | ==حق قسم در قوانین ایران== | ||
برخلاف منابع فقهی که به حق قسم تصریح داشتهاند، در نوشتههای حقوقی و متون قانونی به آن اشارهای نشده است؛ <ref>[https://flj.isu.ac.ir/article_63574.html پورعبدالله و محمدحسنی، «جایگاه حق قسم در تحکیم کیان خانواده»، 1396ش، ص17.]</ref> البته در موادی از قانون به غیبت شوهر که مانع | برخلاف منابع فقهی که به حق قسم تصریح داشتهاند، در نوشتههای حقوقی و متون قانونی به آن اشارهای نشده است؛ <ref>[https://flj.isu.ac.ir/article_63574.html پورعبدالله و محمدحسنی، «جایگاه حق قسم در تحکیم کیان خانواده»، 1396ش، ص17.]</ref> البته در موادی از قانون به غیبت شوهر که مانع همزیستی وی با همسر میشود، توجه شده است، <ref> [https://edalatsara.com/rules/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DB%B1%DB%B0%DB%B2%DB%B9 «مادۀ 1029 قانون مدنی»، وبسایت عدالت سرا.]</ref>بهعنوان مثال؛ اگر زوج چهارسال تمام غایب مفقودالاثر باشد و یا به حبس پنج سال یا بیشتر محکوم شود، زوجه میتواند تقاضای طلاق کند.<ref>حکمتنیا، حقوق زن و خانواده، 1396ش، ص254-255.</ref> | ||
ملاک اصلی توجه | ملاک اصلی توجه قانونگذار به غیبت شوهر، حق قسم نیست، زیرا زمان مورد اشاره در این مواد قابل قیاس با زمان مدنظر شارع در حق قسم نیست. از طرفی اذن زن در مواردی که حق قسم وی مورد تضییع واقع میشود از جانب قانونگذار ملحوظ نشده، در حالی که حق مرد در تمکین با لزوم اذن شوهر در خروج از کشور و مانند آن تضمین شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/414469/%D9%86%D9%82%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%84%D8%A3%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B9%D8%A7%D8%B7%D9%81%DB%8C-%D8%B2%D9%86 رحیمی سجاسی و دیگران، «نقدی بر رویکرد اقتصاد محور قوانین خانواده: تبیین خلاهای قانونی حقوق انسانی و عاطفی زن در خانواده»، 1398ش، ص39.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
