سفر حج: تفاوت میان نسخه‌ها

نمایش تاریخچه به صورت تعاملی

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۲۰: / خط ۲۰: @@
 ترکیب جنسیتی زائران حج در سال ۱۴۰۴ش نشان‌دهنده حضور ۸۷۷,۸۴۱ مرد (۵۲.۵ درصد) و ۷۹۵,۳۸۹ زن (۴۷.۵ درصد) بود که بیانگر تعادل نسبی در مشارکت جنسیتی در این مراسم مذهبی است.<ref>https://economic.mfa.ir/portal/newsview/769238</ref>
 براساس تنوع مذهبی و جنسیتی در سال ۱۴۰۴ش، تعداد کل زائران ایرانی اعزامی به حج تمتع بالغ بر ۸۱,۴۵۰ نفر بوده است که از این تعداد ۴۴,۵۰۰ نفر (۵۴ درصد) را زنان و ۳۶,۹۵۰ نفر (۴۶ درصد) را مردان تشکیل می‌دهند. این آمار نشان‌دهنده کاهش یک درصدی سهم زائران مرد نسبت به سال گذشته است. همچنین از مجموع زائران ایرانی، تعداد ۱۳,۹۰۰ نفر از هموطنان اهل سنت می‌باشند.<ref>https://www.irna.ir/news/85820439/</ref>
+==ابعاد سفر حج؛ تجربه زیسته مردان و زنان==
+سفر حج به عنوان یکی از بارزترین مصادیق عبادت در اسلام، فرایندی چندبُعدی است که علاوه بر جنبه فردی و عبادی، دارای ابعاد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، مذهبی و روانشناختی برای مردان و زنان می‌باشد. نحوه تجربه و بروز تحولات هر از یک ابعاد سفر حج، متأثر از ویژگی‌های جنسیتی متفاوت است. این تفاوت‌ها ناشی از نقش‌های اجتماعی و روانی متمایز زنان و مردان در مواجهه با تجارب معنوی است.<ref>[[غفاری هشتجین و فهیمی، «کارکرد حج در گسترش وحدت، اسکتبارستیزی و ظلم‌ستیزی میان مسلمانان متأثر از مؤلفه‌های فرهنگ سیاسی تشیع»، ۱۴۰۲ش، ص۱۱۲.|https://journal.hzrc.ac.ir/article_713095.html]]</ref>
+===بُعد فردی===
+سفر حج برای مردان بیشتر با تجربه‌هایی مانند مسئولیت‌پذیری در انجام مناسک جمعی، تقویت روحیه تعاون در مواقف مختلف و تعمیق حس تکلیف‌مداری همراه است که منجر به تحولاتی در رفتارهای اجتماعی و خانوادگی آنان می‌شود. در حالی‌که زنان عموماً با تمرکز بر جنبه‌های عاطفی و درونی این سفر، به درکی عمیق‌تر از مفاهیمی مانند توکل و تسلیم دست یافته و این تجربه را به عاملی برای تقویت صبر، استقامت و تعمیق باورهای دینی تبدیل می‌کنند. هر دو جنس مشترکاً شاهد پالایش درونی، کاهش تعلقات مادی و تحول نگرش‌ها هستند.<ref>[[صالحی، «مروری بر کارکردهای گوناگون مناسک حج»، ۱۳۸۹ش، ص۱۱۸.|https://miqat.hajj.ir/article_38038.html]]</ref>
+===بُعد سیاسی===
+سفر حج به مثابه یک کنش سیاسی-دینی، نقش محوری در تحقق اهداف سیاسی جهان اسلام ایفا می‌کند. این فریضه الهی با مؤلفه‌های اساسی فرهنگ سیاسی تشیع همانند عدالت‌خواهی، استکبارستیزی و تقیه پیوندی ناگسستنی دارد. این مناسک با ایجاد اتحاد سیاسی و تقویت وحدت جهان اسلام، بستری برای قیام و مقابله یکپارچه، عظیم و عزت‌مندانه ملت‌های مسلمان در برابر مفسدان جهانی فراهم می‌آورد.<ref>[[غفاری هشتجین و فهیمی، «کارکرد حج در گسترش وحدت، اسکتبارستیزی و ظلم‌ستیزی میان مسلمانان متأثر از مؤلفه‌های فرهنگ سیاسی تشیع»، ۱۴۰۲ش، ص۱۱۲-|https://journal.hzrc.ac.ir/article_713095.html]]</ref>  اگر برائت از مشرکان، از پایه‌های اصلی حج باشد، در این عرصه نیز زنان همانند مردان، در کنار سایر مسلمانان به نفی ظلم، ستم، شرک و استعمار می‌پردازند و فریادهای ظلم‌ستیزانه خود را علیه ستمگران عصر، سرداده و این بُعد را نیز تقویت می‌کنند؛ زیرا در سال‌های اخیر بازتاب تأثیر برنامه‌های حمایتی دولت‌ها برای تسهیل حج بانوان، نشانه‌ای از بهبود شرایط امنیتی برای زنان زائر بوده است.<ref>[[منصورنژاد، «زنان و حج»، ۱۳۸۴ش، ص۱۹۲.|https://miqat.hajj.ir/article_37818.html]]</ref>
+===بُعد اجتماعی===
+سفر حج به عنوان یک پدیده اجتماعی-دینی، نقش بی‌بدیلی در تقویت پیوندهای اجتماعی میان مردان و زنان جهان ایفا می‌کند. این مناسک با ایجاد فضای تعامل فراقومی و فراملی، به تأثیرگذاری بر تنظیم برخورد اجتماعی مردان و زنان، پیشگیری از کجروی‌ها، ارتباطات اجتماعی مسلمانان، افزایش انسجام اجتماعی مسلمانان، تقویت امنیت اجتماعی جهان اسلام، ایفای نقش در اعتماد اجتماعی مسلمانان، افزایش پویایی جامعه اسلامی، تقویت کنترل اجتماعی در جامعه، افزایش نشاط اجتماعی در جامعه، جهت‌دهی به قشربندی اجتماعی مسلمانان و تقویت ارزش‌ها در جامعه اسلامی ارتقا می‌بخشد.<ref>[[حیدری، «نگاهی به کارکردهای جامعه‌شناختی حج»، ۱۴۰۰ش، ص۷.|https://miqat.hajj.ir/article_158031.html]]</ref>
+===بُعد اقتصادی===
+سفر حج که در آیات قرآن‌کریم همانند آیات ۲۷ و ۲۸ سوره حج و آیه ۲ سوره مائده و آیاتی از سوره قصص نیز به آن اشاره شده است از منظر کلان، حج موجب رشد تجارت بین‌المللی، توسعه زیرساخت‌های اقتصادی و ایجاد اشتغال در کشورهای میزبان می‌گردد. در سطح خرد نیز این سفر با تشویق به انفاق، کمک به مستمندان و توزیع ثروت، به تحقق اقتصاد توحیدی کمک می‌کند. همچنین حج با ایجاد فرصت‌های جدید کسب‌وکار و تقویت همکاری‌های اقتصادی بین مردان و زنان مسلمان، می‌تواند به کاهش اثرات تحریم‌های اقتصادی علیه کشورهای اسلامی منجر شود. مشارکت زنان در سفر حج نیز تأثیر مستقیمی بر بهبود شاخص‌های اقتصادی آنان همانند بهبود دسترسی زنان به فرصت‌های شغلی و افزایش سطح آگاهی و استقلال مالی زنان مسلمان داشته است.<ref>[[نجفی، «حج، عامل شکوفایی فرهنگی، آگاهی سیاسی و رشد اقتصادی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۷۸-۱۷۵.|https://miqat.hajj.ir/article_36454.html]]</ref>
+===بُعد فرهنگی===
+سفر حج به عنوان یک آیین جمعی، نقش بی‌بدیلی در تقویت و انتقال ارزش‌های اسلامی در سطح جهانی ایفا می‌کند. این مناسک با ایجاد بزرگ‌ترین گردهمایی سالانه مسلمانان، به بستری برای خودباوری فرهنگی، تبادل فرهنگی، انتقال دانش دینی و تقویت گفتمان اسلامی تبدیل شده است. از مهم‌ترین کارکردهای فرهنگی حج می‌توان به تقویت هویت مشترک اسلامی، اشاعه ارزش‌های اخلاقی، توسعه شبکه‌های ارتباطی فراملی و ترویج جهان‌شمولی پیام اسلام اشاره کرد.<ref>[[صالحی، «مروری بر کارکردهای گوناگون مناسک حج»، ۱۳۸۹ش، ص۱۱۸.|https://miqat.hajj.ir/article_38038.html]]</ref>
+در کنار سایر ابعاد، سفر حج برای زنان مسلمان، فرصتی بی‌بدیل برای ایفای نقش فرهنگی در سطح امت اسلامی فراهم می‌آورد؛ زیرا سفر حج از عوامل مهم سازنده و تأثیرگذار برای احیای فرهنگ قرآنی و نبوی در جهت اعاده حقوق زنان و شکوفایی استعدادهای آنان، نشانه کاهش محدودیت‌های جنسیتی در عرصه‌های مذهبی و بیانگر پذیرش گسترده‌تر نقش فعال زنان در امور دینی است.<ref>[[منصورنژاد، «زنان و حج»، ۱۳۸۴ش، ص۱۸۳.|https://miqat.hajj.ir/article_37818.html]]</ref>
+===بُعد مذهبی===
+از منظر مذهبی، سفر حج موجب آمرزش گناهان، تقویت ایمان، کسب رضایت الهی و ذخیره‌سازی توشه معنوی برای آخرت می‌گردد. این سفر روحانی با تأکید بر مفاهیمی چون توحید، تعاون، تسلیم و اخلاص، تقویت ایمان و تقوا، توبه و آمرزش، برابری و وحدت و خودسازی، به بازآفرینی عهد الست و تجدید میثاق مردان و زنان با پروردگار منجر می‌شود. احادیث متواتر نیز حج مقبول را موجب بازگشت به حالت تولد یافتن از مادر دانسته‌اند که نشان‌دهنده جنبه تطهیرکننده و نوزایی معنوی این عبادت برای مردان و زنان است. حضور بیشتر زنان در سفر حج، تأکید بر جایگاه برابر مردان و زنان در عبادات اسلامی، نشانه اشتیاق فزاینده زنان به تعمیق باورهای دینی و بازتاب اهمیت سفر حج در نظام ارزشی زنان مسلمان است.<ref>[[صالحی، «مروری بر کارکردهای گوناگون مناسک حج»، ۱۳۸۹ش، ص۱۱۸.|https://miqat.hajj.ir/article_38038.html]]</ref>
+===بُعد روانشناسی===
+با توجه به تأثیرات روان‌شناختی سفر حج بر ابعاد عاطفی انسان می‌توان چنین استدلال کرد که مناسک حج بر سلامت روانی زائران تأثیرگذار است. این تأثیرات چهاربُعدی عبارت از  ایجاد و تقویت احساس آرامش روانی و امنیت در طول اقامت در مکه و انجام مناسک <ref>ابن‌شعبه حرّانى، تحف ‌العقول، ۱۳۸۴ق، ص 123.</ref>، ارتقای سطح دلبستگی معنوی به خداوند <ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۲۳۷.</ref>، کاهش وابستگی‌های مادی و تعلقات دنیوی<ref>نورى، مستدرك الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۱۰، ص۱۶۵.</ref>  و افزایش عزت‌نفس و احساس خودارزشمندی است.<ref>Kroll and Sheehan, "Religious belives and practices among 52 Psychiatric in Patient in Minnesota", 1989, p.69. </ref>
+در خصوص سفر حج و تأثيرگذاري آن بر دینداری مردان و زنان، نمي‌توان به تفاوت معناداری دست يافت. عظمت و شکوه مناسک حج، کعبه و مشاعر مقدسه به گونه‌ای است که به طور یکسان بر تمامی زائران، صرف نظر از جنسیت تأثیرگذار است.<ref>[[محمدی و همکاران، «بررسی ابعاد روان‌شناختی مناسک حج و تأثیر آن بر سطح دینداری حجاج»،، ۱۳۸۷ش، ص۳۴-۳۳.|https://ensani.ir/fa/article/123684/]]</ref>
 =='''احکام زنان و مردان در سفر حج'''==