حق سلامتی زنان: تفاوت میان نسخه‌ها

تحلیل‌های فمنیستی، سلامتی زنان را دارای ابعاد مختلفی می‌دانند از جمله: سلامت ذهنی، سلامت فیزیکی، سلامت شغلی، سلامت معنوی، سلامت عاطفی، سلامت محیط زندگی و سلامت اجتماعی. آنها معتقدند یکی از موانع مهم در دستیابی زنان به حق سلامتی، وجود نابرابری و شکاف جنسیتی است،<ref>آذری و بهرامی، «توسعه مفهومی حق بر سلامت زنان و تحلیل آن در سیاست‌گذاری‌های کلان و خرد»،  1399ش، ص535-536.</ref> زیرا سلامتی زنان به تعاملات پیچیده بین بیولوژی فردی، رفتار بهداشتی و زمینه‌های خاص تاریخی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی زندگی زنان بستگی دارد. علاوه بر موارد خاص فیزیولوژیکی زنان، نابرابری‌های بهداشتی- درمانی<ref>ودادهیر و دیگران، «سلامت زنان از منظر مجلات بهداشت و سلامت در ایران: تحلیل محتوای مجلات منتخب علمی-پژوهشی بهداشت و سلامت»،  1387ش، ص135.</ref> و وظایف چندگانه زنان که متاثر از عوامل اجتماعی- فرهنگی است، سلامتی آنها را متاثر می‌سازد. با این وجود مطالعات پزشکی، بیشتر معطوف به مسائل مردان است تا زنان. به‌عنوان مثال مطالعات خاص درباره خطرات شغلی بیشتر متوجه مشاغلی بوده که مردان در آنها اکثریت دارند و خطرات مشاغلی که سلامتی زنان را تهدید می‌کند، عمدتاً نادیده گرفته شده‌اند و یا به تفاوت‌های میان نیازهای بهداشتی زنان و مردان توجهی نشده است.<ref>آبوت و والاس، جامعه‌شناسی زنان، 1393ش، ص138.</ref> در این میان، خشونت جسمی، جنسی و روانی علیه زنان یکی از معضلات بزرگ بهداشتی در بسیاری از کشورهای جهان است که پیامدهای منفی متعددی برای سلامتی زنان دارد،<ref>قهاری و همکاران، «سلامت روان زنان قربانی همسر آزاری»،  1385ش، ص58.</ref> اما تنها بعد از تلاش گروه‌های هوادار آزادی زنان و تشکیل خانه‌های امن، مورد توجه محققان وزارت بهداشت قرار گرفته است.<ref>آبوت و والاس، جامعه‌شناسی زنان، 1393ش، ص239-240.</ref> به همین نحو مسائلی مانند برنامه‌های مایه‌کوبی ناکافی و نامناسب برای دختران و کم‌توجهی به بیماری‌هایی که عمدتاً زنان دچار آن می‌شوند<ref>ودادهیر و دیگران، «سلامت زنان از منظر مجلات بهداشت و سلامت در ایران: تحلیل محتوای مجلات منتخب علمی-پژوهشی بهداشت و سلامت»،  1387ش، ص135.</ref> و مشکلاتی مانند نبود تسهیلات برای نگه‌داری از کودکان خردسال در زمان مراجعه مادران به مراکز درمانی، طرز برخورد پزشکان و مشکل بودن تعامل زنان با آنها، مواردی است که از عدم وجود برابری در برخورداری از خدمات بهداشتی، حکایت می‌کند و سلامتی زنان را تهدید می‌کند.<ref>آبوت و والاس، جامعه‌شناسی زنان، 1393ش، ص147.</ref>

وظیفه اصلی زن در ازدواج، تمکین خاص از شوهر بوده و مرد مجاز به هر نوع کامروایی از زن است. در این روابط، زن به‌دلیل ضعف قدرت جسمانی و آموزه‌های فرهنگی، از امکان تصمیم‌گیری و کنترل چندانی برخوردار نیست و اگر شوهر به وضعیت و موانع موجود، بی‌توجه باشد، سلامتی زن با مشکل مواجه می‌شود. بر این ‌اساس زمانی که حفظ سلامتی زن در تزاحم با حقوق شوهر است، اسلام اولویت را به حق سلامتی زن داده است.<ref>رحیمی سجاسی و دیگران، «نقدی بر رویکرد اقتصاد محور قوانین خانواده: تبیین خلاهای قانونی حقوق انسانی و عاطفی زن در خانواده»،  1398ش، ص37.</ref> به‌عنوان مثال زن در صورت عدم تمکین، ناشزه محسوب شده و حق وی در برخورداری از نفقه سلب می‌شود، اما در مواردی با وجود عدم تمکین، ناشزه محسوب نمی‌شود.<ref>قانون مدنی، ماده 1127.</ref> این استثنائات عبارت است از وجود مانع شرعی مانند حیض، نفاس و روزه واجب و عذرهای پزشکی همچون بیماری‌های واگیردار در مرد مانند سوزاک و سیفلیس.<ref>گرجی و دیگران، بررسی تطبیقی حقوق خانواده، 1392ش، ص197.</ref> آیات قرآن نیز با تاکید بر ممانعت از نزدیکی با زنان در ایام حیض و نفاس، حق سلامتی زن در ازدواج را به رسمیت شناخته است.<ref>سوره بقره، آیه 222.</ref> بنابراین در صورتی که زن بیمار باشد و رابطه جنسی سبب تشدید بیماری وی شود و یا چنین رابطه‌ای مستلزم ایراد ضرر و مشقتی شود که نوعاً قابل تحمل نیست، می‌تواند از نزدیکی خودداری کند، همچنین در صورتی که زن از نظر جسمانی، ضعیف و نحیف بوده و تاب مقاربت با شوهر را نداشته باشد.<ref>نجفی، جواهر الکلام، 1365ش، ص312.</ref> علاوه بر این در سایر مواردی که به‌دلیل بیماری زن، پزشک آمیزش را برای وی ممنوع اعلام می‌کند، دستور پزشک عذر موجه محسوب می‌شود.<ref>محقق داماد، تحلیل فقهی حقوق خانواده، 1387ش، ص294- 295.</ref> به همین نحو مجاز ندانستن زنا<ref>سوره اسراء، آیه 32.</ref> بر اساس منابع شرعی، مورد دیگری از توجه به حق سلامتی زن است؛ زیرا یکی از عوارض داشتن شرکای جنسی متعدد و بدون ضابطه، شیوع بیماری‌های مقاربتی در جامعه است و اگر مردی به این عمل مبادرت داشته باشد، حق سلامتی زن تضییع می‌شود.<ref>رحیمی سجاسی و دیگران، «نقدی بر رویکرد اقتصاد محور قوانین خانواده: تبیین خلاهای قانونی حقوق انسانی و عاطفی زن در خانواده»،  1398ش، ص38.</ref> همچنین در صورتی که بارداری، سلامتی مادر را به خطر بیندازد، جلوگیری از بارداری و یا سقط جنین مجاز شمرده می‌شود.<ref>خمینی، استفتائات امام خمینی، 1392ش، ص427-428.</ref>