حمید گلزار (بحث | مشارکتها) |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''جنسیت از منظر روانشناسی'''</big>، ویژگیها و گرایشهای منتسب به جنس از منظر علم روانشناسی.<br>جنسیت (Gender) از مفاهیم پیچیده و چندبعدی در روانشناسی است که به نقشهای اجتماعی، هویت فردی و ویژگیهای روانشناختی مرتبط با زنانه یا مردانه بودن اشاره دارد. | <big>'''جنسیت از منظر روانشناسی'''</big>، ویژگیها و گرایشهای منتسب به جنس از منظر علم روانشناسی.<br>جنسیت (Gender) از مفاهیم پیچیده و چندبعدی در روانشناسی است که به نقشهای اجتماعی، هویت فردی و ویژگیهای روانشناختی مرتبط با زنانه یا مردانه بودن اشاره دارد. | ||
| خط ۵: | خط ۶: | ||
دهۀ ۱۹۶۰ تا دهۀ ۱۹۷۰میلادی با ظهور پژوهشها و مطالعات تأثیرگذار آکادمیک در حوزۀ مطالعات جنسیتی، همراه شد.<ref>. [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1475-682X.1974.tb00718.x Smith, “Women’s Perspective as a Radical Critique of Sociology”, 1974, p.10-11.]</ref> کتاب پیشگامانه «توسعه تفاوتهای جنسی» در ۱۹۶۶م، با رویکردی بینارشتهای به بررسی عوامل زیستی (هورمونی)، روانیاجتماعی و شناختی مؤثر بر شکلگیری هویت جنسیتی در کودکان پرداخت. این اثر با ارائۀ چارچوبی تحلیلی، بنیانهای علمیتری برای درک پدیدۀ جنسیت فراهم آورد.<ref>. [http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/46770/1/29.Merry%20Wiesner-Hanks.pdf Wiesner-Hanks, Gender in History: Global Perspective. Malden, 2011, p.109-110.]</ref> | دهۀ ۱۹۶۰ تا دهۀ ۱۹۷۰میلادی با ظهور پژوهشها و مطالعات تأثیرگذار آکادمیک در حوزۀ مطالعات جنسیتی، همراه شد.<ref>. [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1475-682X.1974.tb00718.x Smith, “Women’s Perspective as a Radical Critique of Sociology”, 1974, p.10-11.]</ref> کتاب پیشگامانه «توسعه تفاوتهای جنسی» در ۱۹۶۶م، با رویکردی بینارشتهای به بررسی عوامل زیستی (هورمونی)، روانیاجتماعی و شناختی مؤثر بر شکلگیری هویت جنسیتی در کودکان پرداخت. این اثر با ارائۀ چارچوبی تحلیلی، بنیانهای علمیتری برای درک پدیدۀ جنسیت فراهم آورد.<ref>. [http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/46770/1/29.Merry%20Wiesner-Hanks.pdf Wiesner-Hanks, Gender in History: Global Perspective. Malden, 2011, p.109-110.]</ref> | ||
در سال ۱۹۷۴م، مقالۀ «روانشناسی تفاوتهای جنسی» با ارائۀ شواهد تجربی، انگارههای سنتی دربارۀ تفاوتهای ذاتی بین زنان و مردان را به چالش کشید.<ref>. Essed, Goldberg & Kobayashi, A Companion to Gender Studies, 2009, p.29.</ref> یافتههای این پژوهش نشان داد که رفتارهای زنانه و مردانه در بسیاری از حوزهها شباهتهای قابلتوجهی دارند و تفاوتهای مشاهدهشده بیشتر محصول فرآیندهای اجتماعیسازی هستند تا عوامل ذاتی. این دیدگاه انقلابی، پارادایم جدیدی در روانشناسی جنسیت ایجاد کرد.<ref>. Essed, Goldberg & Kobayashi, A Companion to Gender Studies, 2009, p.32-38.</ref> | در سال ۱۹۷۴م، مقالۀ «روانشناسی تفاوتهای جنسی» با ارائۀ شواهد تجربی، انگارههای سنتی دربارۀ تفاوتهای ذاتی بین زنان و مردان را به چالش کشید.<ref>. Essed, Goldberg & Kobayashi, A Companion to Gender Studies, 2009, p.29.</ref> یافتههای این پژوهش نشان داد که رفتارهای زنانه و مردانه در بسیاری از حوزهها شباهتهای قابلتوجهی دارند و تفاوتهای مشاهدهشده بیشتر محصول فرآیندهای اجتماعیسازی هستند تا عوامل ذاتی. این دیدگاه انقلابی، پارادایم جدیدی در روانشناسی [[جنسیت|جنسیت]] ایجاد کرد.<ref>. Essed, Goldberg & Kobayashi, A Companion to Gender Studies, 2009, p.32-38.</ref> | ||
در ادامۀ این روند، کتاب «زنان و نقشهای جنسی» در سال ۱۹۷۸م بهعنوان یکی از اولین متون آکادمیک نظاممند در حوزۀ روانشناسی زنان منتشر شد. این اثر با ترکیب یافتههای روانشناختی و نظریههای فمینیستی، به تحلیل انتقادی ساختارهای اجتماعی نقشهای جنسیتی پرداخت.<ref>. محمدی، روانشناسی جنسیت، ۱۴۰۱ش، ص۴.</ref> همزمان با توسعۀ مطالعات زنان، جریان فکری جدیدی با عنوان «مطالعات مردان» شکل گرفت<ref>. [https://www.researchgate.net/publication/316255953_Handbook_of_studies_on_men_masculinities Connell, Hearn, Kimmel, Handbook of Studies on Men and Masculinities, 2005, p.1.]</ref> که با الهام از روششناسی فمینیستی، به بررسی ساختارهای مردانگی، سلامت روانی مردان و روابط قدرت از منظر جنسیت پرداخت.<ref>. هولمز، جنسیت در زندگی روزمره، ۱۳۸۷ش، ص۲۷؛ بارکر، مطالعات فرهنگی: نظریه و عملکرد، ۱۳۸۷ش، ص۵۳۸؛ خسروی و همکاران، مبانی روانشناسی جنسیت، ۱۳۸۲ش، ص۲1-۲4.</ref> | در ادامۀ این روند، کتاب «زنان و نقشهای جنسی» در سال ۱۹۷۸م بهعنوان یکی از اولین متون آکادمیک نظاممند در حوزۀ روانشناسی زنان منتشر شد. این اثر با ترکیب یافتههای روانشناختی و نظریههای فمینیستی، به تحلیل انتقادی ساختارهای اجتماعی نقشهای جنسیتی پرداخت.<ref>. محمدی، روانشناسی جنسیت، ۱۴۰۱ش، ص۴.</ref> همزمان با توسعۀ مطالعات زنان، جریان فکری جدیدی با عنوان «مطالعات مردان» شکل گرفت<ref>. [https://www.researchgate.net/publication/316255953_Handbook_of_studies_on_men_masculinities Connell, Hearn, Kimmel, Handbook of Studies on Men and Masculinities, 2005, p.1.]</ref> که با الهام از روششناسی فمینیستی، به بررسی ساختارهای مردانگی، سلامت روانی مردان و روابط قدرت از منظر جنسیت پرداخت.<ref>. هولمز، جنسیت در زندگی روزمره، ۱۳۸۷ش، ص۲۷؛ بارکر، مطالعات فرهنگی: نظریه و عملکرد، ۱۳۸۷ش، ص۵۳۸؛ خسروی و همکاران، مبانی روانشناسی جنسیت، ۱۳۸۲ش، ص۲1-۲4.</ref> | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۶: | ||
===جنس(Sex)=== | ===جنس(Sex)=== | ||
جنس به تفاوتهای بیولوژیکی بین موجودات اشاره دارد که عمدتاً توسط کروموزومهای جنسی (XX در مونث و XY در مذکر در انسان) تعیین میشود و منجر به تمایز در آناتومی، فیزیولوژی و عملکردهای تولیدمثلی میشود. این ویژگیها تحت تأثیر عوامل ژنتیکی و هورمونی هستند.<ref>. گرت، جامعهشناسی جنسیت، ۱۳۸۵ش، ص۹؛ آبوت و والاس، جامعهشناسی زنان، ۱۳۹۵ش، ص۳۱۵.</ref> | [[جنس|جنس]] به تفاوتهای بیولوژیکی بین موجودات اشاره دارد که عمدتاً توسط کروموزومهای جنسی (XX در مونث و XY در مذکر در انسان) تعیین میشود و منجر به تمایز در آناتومی، فیزیولوژی و عملکردهای تولیدمثلی میشود. این ویژگیها تحت تأثیر عوامل ژنتیکی و هورمونی هستند.<ref>. گرت، جامعهشناسی جنسیت، ۱۳۸۵ش، ص۹؛ آبوت و والاس، جامعهشناسی زنان، ۱۳۹۵ش، ص۳۱۵.</ref> | ||
===جنسیت(Gender)=== | ===جنسیت(Gender)=== | ||
جنسیت، هم یک پدیدۀ روانشناختی و هم یک پدیدۀ اجتماعی است. جنسیت بهعنوان یک پدیدۀ روانشناختی به هویت درونی، تجربۀ ذهنی و احساس تعلق فرد به یک گروه جنسیتی خاص مانند زن، مرد، غیردودویی یا دیگر هویتها، اشاره دارد.<ref>. [https://www.researchgate.net/publication/227157039_Definitions_of_Gender_and_Sex_The_Subtleties_of_Meaning Pryzgoda and Chrisler, “Definitions of Gender and Sex: The Subtleties of Meaning”, 2000, p.557.]</ref> این مفهوم برخاسته از تعامل پیچیدۀ عوامل زیستی، روانی، اجتماعی و فرهنگی است و شامل ادراک فرد از خود، نقشهای جنسیتی درونیشده و نحوۀ بیان خود در جامعه میشود.<ref>. بار، جنسیت و روانشناسی اجتماعی، ۱۳۸۳ش، ص۲۱.</ref> | جنسیت، هم یک پدیدۀ روانشناختی و هم یک پدیدۀ اجتماعی است. [[جنسیت|جنسیت]] بهعنوان یک پدیدۀ روانشناختی به هویت درونی، تجربۀ ذهنی و احساس تعلق فرد به یک گروه جنسیتی خاص مانند زن، مرد، غیردودویی یا دیگر هویتها، اشاره دارد.<ref>. [https://www.researchgate.net/publication/227157039_Definitions_of_Gender_and_Sex_The_Subtleties_of_Meaning Pryzgoda and Chrisler, “Definitions of Gender and Sex: The Subtleties of Meaning”, 2000, p.557.]</ref> این مفهوم برخاسته از تعامل پیچیدۀ عوامل زیستی، روانی، اجتماعی و فرهنگی است و شامل ادراک فرد از خود، نقشهای جنسیتی درونیشده و نحوۀ بیان خود در جامعه میشود.<ref>. بار، جنسیت و روانشناسی اجتماعی، ۱۳۸۳ش، ص۲۱.</ref> | ||
===نقشهای جنسی (Sex Roles)=== | ===نقشهای جنسی (Sex Roles)=== | ||
به مجموعه کارکردهای بیولوژیکِ وابسته به تفاوتهای آناتومیک و فیزیولوژیکِ دو جنس اشاره دارد که عمدتاً در چارچوب تولیدمثل مانند گامتوژنز، بارداری و شیردهی، ظاهر میشود. این نقشها ذاتاً تحت کنترل مکانیسمهای ژنتیکیهورمونی هستند و در مقایسه با نقشهای جنسیتی،<ref>. [https://www.researchgate.net/publication/228173823_Gender_Ideology_Components_Predictors_and_Consequences Davis and Greenstein, “Gender ideology: Components, predictors, and consequences”, 2009, p.91-93.]</ref> از ثبات بینفرهنگی بیشتری برخوردارند.<ref>. بار، جنسیت و روانشناسی اجتماعی، ۱۳۸۳ش، ص۲1-۲2.</ref> | به مجموعه کارکردهای بیولوژیکِ وابسته به تفاوتهای آناتومیک و فیزیولوژیکِ دو [[جنس|جنس]] اشاره دارد که عمدتاً در چارچوب تولیدمثل مانند گامتوژنز، بارداری و شیردهی، ظاهر میشود. این نقشها ذاتاً تحت کنترل مکانیسمهای ژنتیکیهورمونی هستند و در مقایسه با نقشهای جنسیتی،<ref>. [https://www.researchgate.net/publication/228173823_Gender_Ideology_Components_Predictors_and_Consequences Davis and Greenstein, “Gender ideology: Components, predictors, and consequences”, 2009, p.91-93.]</ref> از ثبات بینفرهنگی بیشتری برخوردارند.<ref>. بار، جنسیت و روانشناسی اجتماعی، ۱۳۸۳ش، ص۲1-۲2.</ref> | ||
===رفتار جنسی (Sexual Behavior)=== | ===رفتار جنسی (Sexual Behavior)=== | ||
| خط ۴۹: | خط ۵۰: | ||
===فروید (۱۹۰۵م)=== | ===فروید (۱۹۰۵م)=== | ||
از تمام مکاتب روانشناسی، روانکاوی در مورد جنسیت سخنهای بیشتری داشته است و دارای نفوذ بسیار زیادی در این زمینه است. فروید (۱۹۰۵م) رشد جنسیتی را با تمرکز بر تعارضهای ناخودآگاه در مرحله فالیک (۳-۶ سال) تبیین میکند. در این مرحله، پسران با اضطراب اختگی و دختران با پدیدۀ حسادت آلت تناسلی مواجه میشوند که منجر به همانندسازی با والد همجنس و درونیسازی نقشهای جنسیتی میشود. اگرچه این نظریه، پایهای برای درک رشد جنسیتی فراهم کرد، اما شواهد تجربی کمی برای تأیید آن وجود دارد.<ref>. شولتز و شولتز، نظریههای شخصیت، ۱۳۸۴ش، ص۷3-۷5؛ شفیعآبادی و ناصری، نظریههای مشاوره و رواندرمانی، ۱۳۸۵ش، ص۴5-۴6.</ref> | از تمام مکاتب روانشناسی، روانکاوی در مورد [[جنسیت|جنسیت]] سخنهای بیشتری داشته است و دارای نفوذ بسیار زیادی در این زمینه است. فروید (۱۹۰۵م) رشد جنسیتی را با تمرکز بر تعارضهای ناخودآگاه در مرحله فالیک (۳-۶ سال) تبیین میکند. در این مرحله، پسران با اضطراب اختگی و دختران با پدیدۀ حسادت آلت تناسلی مواجه میشوند که منجر به همانندسازی با والد همجنس و درونیسازی نقشهای جنسیتی میشود. اگرچه این نظریه، پایهای برای درک رشد جنسیتی فراهم کرد، اما شواهد تجربی کمی برای تأیید آن وجود دارد.<ref>. شولتز و شولتز، نظریههای شخصیت، ۱۳۸۴ش، ص۷3-۷5؛ شفیعآبادی و ناصری، نظریههای مشاوره و رواندرمانی، ۱۳۸۵ش، ص۴5-۴6.</ref> | ||
===نانسی چودورو (۱۹۷۸م)=== | ===نانسی چودورو (۱۹۷۸م)=== | ||
| خط ۵۷: | خط ۵۸: | ||
===کارول گلیگان (۱۹۸۲م)=== | ===کارول گلیگان (۱۹۸۲م)=== | ||
نظریۀ گلیگان بر تمایز مفهومی بین جنس بهعنوان ویژگی زیستشناختی و جنسیت بهعنوان سازهای فرهنگی و برساختۀ اجتماعی، تأکید دارد. از این منظر، فرآیند کسب و درک مفاهیم اخلاقی تابعی از مکانیسمهای جامعهپذیری جنسیتی بوده و همسو با تحولات شناختی فرد شکل میگیرد.<ref>. Romano, Victor Eduardo, Race, Gender, and the prisoner’s dilemma: A study in social dilemma cooperation, 2007, p.29.</ref> | نظریۀ گلیگان بر تمایز مفهومی بین [[جنس|جنس]] بهعنوان ویژگی زیستشناختی و [[جنسیت|جنسیت]] بهعنوان سازهای فرهنگی و برساختۀ اجتماعی، تأکید دارد. از این منظر، فرآیند کسب و درک مفاهیم اخلاقی تابعی از مکانیسمهای جامعهپذیری جنسیتی بوده و همسو با تحولات شناختی فرد شکل میگیرد.<ref>. Romano, Victor Eduardo, Race, Gender, and the prisoner’s dilemma: A study in social dilemma cooperation, 2007, p.29.</ref> | ||
این نظریه بهعنوان یک چارچوب بدیل در روانشناسی رشد اخلاقی مطرح میشود که با نقد ذاتباورانۀ نظریۀ مراحل رشد اخلاقی کولبرگ، بر دوگانگی بنیادین در استدلال اخلاقی تأکید دارد. از یک سو «اخلاق عدالت» با محوریت قواعد انتزاعی، برابری و حقوق فردی که عمدتاً در مردان مشاهده میشود و از سوی دیگر «اخلاق مراقبت» با تأکید بر مسئولیتهای بینفردی، حفظ روابط و توجه به بافت موقعیتی که بیشتر در زنان نمایان است.<ref>. Gilligan, In a different Voice: Psychological theory and women’s development, 1982, p.68.</ref> | این نظریه بهعنوان یک چارچوب بدیل در روانشناسی رشد اخلاقی مطرح میشود که با نقد ذاتباورانۀ نظریۀ مراحل رشد اخلاقی کولبرگ، بر دوگانگی بنیادین در استدلال اخلاقی تأکید دارد. از یک سو «اخلاق عدالت» با محوریت قواعد انتزاعی، برابری و حقوق فردی که عمدتاً در مردان مشاهده میشود و از سوی دیگر «اخلاق مراقبت» با تأکید بر مسئولیتهای بینفردی، حفظ روابط و توجه به بافت موقعیتی که بیشتر در زنان نمایان است.<ref>. Gilligan, In a different Voice: Psychological theory and women’s development, 1982, p.68.</ref> | ||
