پرش به محتوا

جنسیت از دیدگاه عبدالله جوادی ‌آملی: تفاوت میان نسخه‌ها

افزودن پیوند
از ویکی‌جنسیت
نمایش تاریخچه به صورت تعاملی
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بازنویسی هندسه بحث
 
(۱۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''جنسیت از دیدگاه آیت‌الله جوادی ‌آملی؛'''</big> شباهت‌ها و تفاوت‌های زن و مرد از منظر آیت‌الله جوادی ‌آملی.  
{{درشت|'''جنسیت از دیدگاه عبدالله جوادی آملی؛'''}} شباهت‌ها و تفاوت‌های زن و مرد از منظر آیت‌الله جوادی آملی.
 
دیدگاه [[عبدالله جوادی آملی]] دربارۀ [[جنسیت]] بر اصالت روح مجرد و یگانگی حقیقت انسانی [[زن]] و [[مرد]] استوار است. از این منظر، [[مردانگی]] و [[زنانگی]] وصف [[بدن]] است، نه [[روح]]؛ بنابراین در کمالات روحانی و معنوی مانند [[علم]]، [[تقوا]] و [[خلافت الهی]]، تفاوت جنسیتی معنایی ندارد. با این حال، تفاوت‌های طبیعی و «صنفی» بین زن و مرد مانند ظرافت و عاطفه بیشتر در زن و صلابت جسمانی در مرد که از مظاهر [[جمال و جلال الهی]] است، موجب تمایز در برخی وظایف عملی، حقوق و احکام اجتماعی و خانوادگی می‌شود. این تفاوت‌ها نه برای برتری یک [[جنس]]، بلکه برای تسخیر متقابل و تکامل نظام احسن در جهت تقرب به خدا است. از نظر جوادی آملی، زن و مرد در عرصه‌های فرهنگی و علمی مانند فقاهت و عرفان، توانایی یکسان دارند، اما نقش محوری زن در [[خانواده]] به‌عنوان کانون [[تربیت]] و مظهر [[محبت]]، جایگاهی ممتاز دارد. تفاوت در مسیر سلوک به معنای تفاوت در ارزش نیست، بلکه هر دو جنس به‌طور مساوی می‌توانند با ایمان و عمل صالح به [[حیات طیبه]] و [[قرب الهی]] نائل آیند.
 
==شباهت‌های زن و مرد از منظر آیت‌الله جوادی آملی==
عبدالله جوادی آملی، حقیقت انسان را روح مجرد و منزه از پدیده‌های ذکورت و انوثت می‌داند.<ref>جوادی آملی، قرآن در قرآن، 1388ش، ص380.</ref> از این منظر مردانگی و زنانگی وصف تن است، نه وصف روح.<ref>جوادی آملی، حکمت عبادات، 1388ش، ص189.</ref> بدن، ابزار محض برای روح است، تمام کارها را روح انجام می‌دهد، [[رنج]]‌ها و [[لذت‌جویی|لذت‌ها]] همه مربوط به روح می‌شود.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص140.</ref> کمالات انسانی که به روح مجرّد برمی‌گردد، نه مشروط به ذکورت است و نه ممنوع به انوثت.<ref>جوادی آملی، سروش هدایت بی‌تا، ج2، ص166.</ref>
 
با توجه به اصالت روح در حیات انسانی، بحث از تفاوت تکالیف و مزایای حقوقی زن و مرد سالبه به انتفاع موضوع است، چون حقیقت انسانی زن و مرد یگانه بوده و دوگانگی نیست تا گفته شود؛ تکالیف و حقوق آنها متفاوت هستند یا متساوی. زن و مرد باید در چهره انسانیت دیده شوند و در این چهره حقیقت انسان را روح او تشکیل می‌دهد، نه بدن او و نه مجموع جسم و جان او. درک، شهود، تقوا، اراده و [[صبر]] که از اوصاف عقل نظری و عملی هستند، هیچ‌کدام متصف به مردانگی و زنانگی نمی‌شوند، پس بحث از تفاوت یا تساوی زن و مرد در این امور نیز معنا ندارد.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص76-80.</ref> البته در کارهای عملی که مربوط به بدن است، مرزها متفاوت و قوانین جدا است.<ref>جوادی آملی، سروش هدایت بی‌تا، ج2، ص166.</ref>


آیت‌الله جوادی ‌آملی، روح را حقیقت انسان و فاقد جنسیت دانسته، مردانگی و زنانگی را وصف بدن و بدن را ابزاری در اختیار روح می‌داند. او قایل به اشتراک زنان و مردان در ارزش‌ها، حقوق و تکالیف مبتنی بر فطرت انسانی است و بحث از تفاوت یا تساوی حقوق زن و مرد را بی‌معنا می‌داند و تفاوت‌های جنسیتی را به تفاوت‌های صنفی زن و مرد ارجاع می‌دهد. از منظر وی، زن و مرد دو صنف انسانی هستند که به‌منظور تحقق اهدافی، دوگونه آفریده شده‌اند و بر همین مبنا، در برخی موارد، حقوق، تکالیف و نقش‌های هرکدام نیز تفاوت نسبی می‌یابند.
==شباهت‌های زن و مرد==
آیت‌الله جوادی ‌آملی، حقيقت انسان را روح مجرد و منزه از پديده‏‌هاي ذكورت و انوثت می داند. <ref>جوادی ‌آملی، قرآن در قرآن، 1388ش، ص380.</ref> از این منظر مردانگی و زنانگی وصف تن است، نه وصف روح.<ref>جوادی ‌آملی، حكمت عبادات، 1388ش، ص189.</ref>  بدن، ابزار محض برای روح است، تمام كارها را روح انجام مي‏‌دهد، رنج‌ها و لذت‌ها همه مربوط به روح مي‌شود. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص140.</ref> كمالات انسانی كه به روح مجرّد برمي‏‌گردد، نه مشروط به ذكورت است و نه ممنوع به انوثت.<ref>جوادی ‌آملی، سروش هدايت بی‌تا، ج2، ص166.</ref>  با توجه به اصالت روح در حیات انسانی، بحث از تفاوت تکالیف و مزایای حقوقی زن و مرد سالبه به انتفاع موضوع است چون حقیقت انسانی زن و مرد یگانه بوده و دوگانگی نیست تا گفته شود؛ تکالیف و حقوق آنها متفاوت هستند یا متساوی. زن و مرد باید در چهره انسانيت دیده شوند و در این چهره حقيقت انسان را روح او تشكيل مي‌‏دهد، نه بدن او و نه مجموع جسم و جان او. درک، شهود، تقوا، اراده و صبر که از اوصاف عقل نظری و عملی هستند، هیچکدام متصف به مردانگی و زنانگی نمی‌شوند، پس بحث از تفاوت یا تساوی زن و مرد در این امور نیز معنا ندارد. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص76-80.</ref> البته در كارهاي عملي كه مربوط به بدن است، مرزها متفاوت و قوانين جدا است. <ref>جوادی ‌آملی، سروش هدايت بی‌تا، ج2، ص166.</ref>
==تفاوت‌های طبیعی زن و مرد==
==تفاوت‌های طبیعی زن و مرد==
از منظر آیت‌الله جوادی ‌آملی؛ زن مظهر جمال و مرد مظهر جلال الهی هستند؛ زن به ظرافت گل خلق شده و وظایف ظریفانه دارد، اما مرد دارای صلابت جسمی بوده و عهده‌دار کارهای سخت است. تفاوت زن و مرد صرفا در زمختی تن مرد و ظرافت بدنی و عواطف زن نهفته است. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص217.</ref> تفاوت‌ آنها صنفی است مانند تفاوت اصناف ديگر که براي برقراري نظام احسن بر اساس تسخير عادلانه متقابل تمهید شده است.<ref>[https://javadi.esra.ir/fa/w/%D8%AD%D9%84-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B2%D9%86 جوادی ‌آملی، «حل شبهات و روایات معارض در باره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی ‌آملی،]</ref> از این‌رو زن انديشه‌های خود را در ظرافت عاطفه، ارائه می‌دهد؛ چنان‌كه مرد، هنر خود را در تفكّر عقلاني خويش متجلّي می‌سازد. <ref>جوادی ‌آملی، سرچشمه انديشه، 1386ش، ج5، ص302.</ref> نقش‌هایی مانند قوامیت یا سکینت در عین عمومیت آنها در هر دو جنس، در یک جنس اصالت می‌یابد. هم‌چنین تفاوت صنفی آنها موجب تفاوت در برخی احکام، حقوق و اخلاق میان دو جنس در بعد فردی، خانوادگی و اجتماعی می‌شود. <ref> [https://journals.atu.ac.ir/article_15250_a3bae33506b5a7e6e4ba770fdd8ffc3d.pdf فخاری و علی‌داد ‌ابهری، «منطق فهم آیت‌االله جوادی ‌آملی در تفسیرآیات زن»، 1401ش، ص106.]</ref> در مناصب اجرايي هر كدام دارای وظيفه خاص هستند.<ref>جوادی ‌آملی، قرآن در قرآن، 1388ش، ص380.</ref> صلابت و قدرت فیزیکی مرد با لطافت جسمی و عاطفی زن نه‌تنها موجب برتری یکی بر دیگری نیست که مکمل همدیگر بوده <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص217.</ref> و برای عهده‌‏دار شدن هر يك به كار مناسب خود است.<ref>جوادی ‌آملی، حق و تكليف در اسلام، 1385ش، ص307-306.</ref>
از منظر جوادی آملی؛ زن مظهر جمال و مرد مظهر جلال الهی هستند؛ زن به ظرافت گل خلق شده و وظایف ظریفانه دارد، اما مرد دارای صلابت جسمی بوده و عهده‌دار کارهای سخت است. تفاوت زن و مرد صرفاً در زمختی تن مرد و ظرافت بدنی و عواطف زن نهفته است.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص217.</ref> تفاوت آنها صنفی است مانند تفاوت اصناف دیگر که برای برقراری نظام احسن بر اساس تسخیر عادلانه متقابل تمهید شده است.<ref>[https://javadi.esra.ir/fa/w/حل-شبهات-و-روايات-معارض-درباره-زن جوادی آملی، «حل شبهات و روایات معارض درباره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی،]</ref> از این‌رو زن اندیشه‌های خود را در ظرافت عاطفه، ارائه می‌دهد؛ چنان‌که مرد، هنر خود را در تفکّر [[جنسیت و عقل|عقلانی]] خویش متجلّی می‌سازد.<ref>جوادی آملی، سرچشمه اندیشه، 1386ش، ج5، ص302.</ref>
 
نقش‌هایی مانند [[قوامیت مرد بر زن|قوامیت]] یا سکینت در عین عمومیت آنها در هر دو جنس، در یک [[جنس]] اصالت می‌یابد. هم‌چنین تفاوت صنفی آنها موجب تفاوت در برخی احکام، حقوق و اخلاق میان دو جنس در بعد فردی، خانوادگی و اجتماعی می‌شود.<ref>[https://journals.atu.ac.ir/article_15250_a3bae33506b5a7e6e4ba770fdd8ffc3d.pdf فخاری و علی‌داد ابهری، «منطق فهم آیت‌االله جوادی آملی در تفسیرآیات زن»، 1401ش، ص106.]</ref> در مناصب اجرایی هر کدام دارای وظیفه خاص هستند.<ref>جوادی آملی، قرآن در قرآن، 1388ش، ص380.</ref> صلابت و قدرت فیزیکی مرد با لطافت جسمی و عاطفی زن نه‌تنها موجب برتری یکی بر دیگری نیست که مکمل همدیگر بوده<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص217.</ref> و برای عهده‌دار شدن هر یک به کار مناسب خود است.<ref>جوادی آملی، حق و تکلیف در اسلام، 1385ش، ص307-306.</ref>
 
==تفاوت‌های فرهنگی زن و مرد از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی==
جوادی آملی در حوزه فرهنگ که عمدتاً ناظر به تعلیم، [[تربیت]] و تزکیه است، تفاوت جدی میان [[زن]] و [[مرد]] قائل نیست، زنان را مانند مردان دارای توانمندی‌های برای کسب معارف عقلی و نقلی دانسته و معتقد است؛ زن و مرد در عقل نظری تفاوتی ندارند اگر تفاوتی هم باشد در عقل عملی است.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص255.</ref> زنان می‌توانند مانند مردان دشواری‌های علوم عقلی را فهم کرده و در علوم شرعی به مقام فقاهت برسند؛<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص401.</ref> اما به‌دلیل ظرافت طبع زنان، آن‌ها را در حوزه عرفان که حوزه دل است تا حدی موفق‌تر از مردها می‌داند.<ref>جوادی آملی، فلسفه حقوق بشر، 1386ش، ص235.</ref>
 
بر همین مبنا؛ در امر آموزش و پرورش که بیشتر بر همدلی استوار است، نقش زنان نسبت به مردان را برجسته‌تر دانسته و اساساً رسالت اصلی زنان را در جامعه اسلامی پرورش نسل صالح می‌داند.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص353.</ref> چون مرد مظهر قهر و زن مظهر مهر است، خداوند عالم را بر محور مهر اداره می‌کند، [[قرآن]] درس محبت می‌دهد و راه محبت را زن بهتر از مرد درک می‌کند.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص218.</ref> جامعه، با محبت و نرمش پیشرفت می‌کند نه با تندی و [[خشونت]].<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص 222.</ref> زن اگر در چارچوب ارزش‌های الهی عمل کند می‌تواند پیامبر تربیت کند.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص417.</ref>
 
==تفاوت‌های اجتماعی زن و مرد==
==تفاوت‌های اجتماعی زن و مرد==
بر مبنای اندیشه آیت‌الله جوادی ‌آملی؛ زن و مرد در کسب پایگاه‌ها و ایفای نقش‌های اجتماعی از این جهت که هردو انسان هستند تفاوتی ندارند، زن می‌تواند در تمام عرصه‌هایی که مهارت‌های لازم را داشته باشد متصدی منصب اجرایی شود منتها باید بستر فرهنگی مناسب برای حضور عفیفانه او بر مبنای اصل معاشرت نیکو با زنان <ref>سوره نساء، آیه 19.</ref> در جامعه فراهم باشد. مراد از معاشرت نیکو این است که با صنف زنان نه‌تنها در محیط خانواده که در تمام مناسبات شغلی و اجتماعی مطابق عقل و شرع رفتار شده و محیط سالم برای تعالی وجودی آنها وجود داشته باشد. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص395-394.</ref> در چنین بستر فرهنگی، تصدی تمام سمت‌های اجرایی برای زنان جایز است. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص403.</ref> وی هرچند حفظ عفت و حجاب را از وظایف مهم اجتماعی زن و مرد می‌داند اما معتقد است؛ حجاب زن حق او و شوهرش نیست، بلکه حق‌الله بوده و تعطیل‌بردار نیست. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص437.</ref> اسلام به این دلیل نسبت به حجاب زن تأکید بیشتر دارد که زن مظهرِ جمالِ حق است و حضور تجمّلي او در عرصه اجتماع، پيامدهاي زيانباري دارد و در جلوه‌نمايي زن، انسانیت او فدای جنسیتش می‌شود. <ref>جوادی ‌آملی، ادب قضا در اسلام، 1391ش، ص137.</ref> زنان عمدتا دل سالم دارند و در مواجهه با جذابیت مرد نمی‌لرزد، اما در معرض بیماری تبرج قرار دارند، مردان در معرض بیماری دل قرار داشته و با جلوه‌گری زن دل‌شان لرزیده و طمع می‌ورزند. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص200.</ref>  
بر مبنای جوادی آملی؛ زن و مرد در کسب پایگاه‌ها و ایفای نقش‌های اجتماعی از این جهت که هر دو انسان هستند تفاوتی ندارند، زن می‌تواند در تمام عرصه‌هایی که مهارت‌های لازم را داشته باشد متصدی منصب اجرایی شود منتها باید بستر فرهنگی مناسب برای حضور عفیفانه او بر مبنای اصل معاشرت نیکو با زنان<ref>سوره نساء، آیه 19.</ref> در جامعه فراهم باشد. مراد از معاشرت نیکو این است که با صنف زنان نه‌تنها در محیط [[خانواده]] که در تمام مناسبات شغلی و اجتماعی مطابق عقل و شرع رفتار شده و محیط سالم برای تعالی وجودی آنها وجود داشته باشد.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص395-394.</ref> در چنین بستر فرهنگی، تصدی تمام سمت‌های اجرایی برای زنان جایز است.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص403.</ref> وی هرچند حفظ [[عفت]] و حجاب را از وظایف مهم اجتماعی زن و مرد می‌داند اما معتقد است؛ حجاب زن حق او و شوهرش نیست، بلکه حق‌الله بوده و تعطیل‌بردار نیست.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص437.</ref>
==تفاوت‌های فرهنگی زن و مرد==
 
آیت‌الله جوادی ‌آملی در حوزه فرهنگ که عمدتا ناظر به تعلیم، تربیت و تزکیه است، تفاوت جدی میان زن و مرد قایل نیست، زنان را مانند مردان دارای توانمندی برای کسب معارف عقلی و نقلی دانسته و معتقد است؛ زن و مرد در عقل نظری تفاوتی ندارند اگر تفاوتی هم باشد در عقل عملی است. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص255.</ref> زنان می‌توانند مانند مردان دشواری‌های علوم عقلی را فهم کرده و در علوم شرعی به مقام فقاهت برسند؛ <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص401.</ref> اما به‌دلیل ظرافت طبع زنان، آن‌ها را در حوزه عرفان که حوزه دل است تا حدی موفق‌تر از مردها می‌داند. <ref>جوادی ‌آملی، فلسفه حقوق بشر، 1386ش، ص235.</ref> بر همین مبنا؛ در امر آموزش و پرورش که بیشتر بر همدلی استوار است، نقش زنان نسبت به مردان را برجسته‌تر دانسته و اساسا رسالت اصلی زنان را در جامعه اسلامی پرورش نسل صالح می‌داند. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص353.</ref> چون مرد مظهر قهر و زن مظهر مهر است، خداوند عالم را بر محور مهر اداره می‌کند، قرآن درس محبت می‌دهد و راه محبت را زن بهتر از مرد درك مي‌‏كند. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص218.</ref> جامعه، با محبت و نرمش پيشرفت مي‏‌كند نه با تندي و خشونت.<ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص 222.</ref>  زن اگر در چارچوب ارزش‌های الهی عمل کند مي‏‌تواند پيامبر تربيت كند.<ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص417.</ref>
[[اسلام]] به این دلیل نسبت به [[حجاب]] زن تأکید بیشتر دارد که زن مظهرِ جمالِ حق است و حضور تجمّلی او در عرصه اجتماع، پیامدهای زیانباری دارد و در جلوه‌نمایی زن، انسانیت او فدای جنسیتش می‌شود.<ref>جوادی آملی، ادب قضا در اسلام، 1391ش، ص137.</ref> زنان عمدتاً دل سالم دارند و در مواجهه با جذابیت مرد نمی‌لرزد، اما در معرض بیماری [[تبرج]] قرار دارند، مردان در معرض بیماری دل قرار داشته و با جلوه‌گری زن دل‌شان لرزیده و طمع می‌ورزند.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص200.</ref>
 
==تفاوت زن و مرد در حقوق و تکالیف==
==تفاوت زن و مرد در حقوق و تکالیف==
از منظر آیت‌الله جوادی ‌آملی؛ انسان از آن جهت كه انسان است داراي حقوق ثابتي است و جنسيت در آن هيچ دخالتي ندارد. <ref>جوادی ‌آملی، حق و تكليف در اسلام، 1385ش، ص307-306.</ref> منتها تفاوت صنفی زن و مرد موجب تفاوت در برخی از احکام، حقوق و اخلاق در بعد فردی، خانوادگی و اجتماعی میان دو جنس می‌شود.<ref>[https://journals.atu.ac.ir/article_15250_a3bae33506b5a7e6e4ba770fdd8ffc3d.pdf فخاری و علی‌داد ‌ابهری، «منطق فهم آیت‌االله جوادی ‌آملی در تفسیرآیات زن»، 1401ش، ص106.]</ref> ایشان با تأکید بر اصالت خانواده، نقش‌های جنسیتی زنان و مردان در این نهاد را متناسب با تفاوت‌های صنفی و معطوف به تعالی وجودی آنها معنا کرده؛ خوب بودن زن و مرد را با حفظ اصالت انسانی‌شان در سیمای سمت‌های شوهری، پدری، همسری و مادری متبلور می‌داند. <ref>[https://javadi.esra.ir/fa/w/%D8%AD%D9%84-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B2%D9%86 جوادی ‌آملی، «حل شبهات و روایات معارض در باره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی ‌آملی،]</ref> از چنین منظر است که اساسا تفاوتی میان زنان و مردان دیده نمی‌شود، آنچه مورد توجه است ایفای نقش زن و مرد در مسیر تعالی خود و دیگران است، تفاوت‌های حقوقی زن و مرد از قبیل قوامیت، تمکین، <ref> [https://javadi.esra.ir/fa/w/%D8%AD%D9%84-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B2%D9%86 جوادی ‌آملی، «حل شبهات و روایات معارض در باره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی ‌آملی،]</ref> مهریه، نقفه، تفاوت در دیه، ارث و شهادت نه‌تنها ناچیز شمرده می‌شوند که با ارجاع به حفظ حرمت زن و متناسب با وظایف زن و مرد در دستگاه خلقت معنا می‌یابند. <ref>[https://javadi.esra.ir/fa/w/%D8%AD%D9%84-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B2%D9%86 جوادی ‌آملی، «حل شبهات و روایات معارض در باره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی ‌آملی،]</ref> خوب شوهرداری کردن زن ارزش عبادی یافته، اشتغال بیرونی زن و تماس با نامحرم موجب پژمردگی او تفسیر می‌شود.<ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص417-414.</ref>
درد دیدگاه جوادی آملی؛ انسان از آن جهت که انسان است دارای حقوق ثابتی است و [[جنسیت]] در آن هیچ دخالتی ندارد.<ref>جوادی آملی، حق و تکلیف در اسلام، 1385ش، ص307-306.</ref> منتها تفاوت صنفی زن و مرد موجب تفاوت در برخی از احکام، حقوق و [[اخلاق]] در بعد فردی، خانوادگی و اجتماعی میان دو جنس می‌شود.<ref>[https://journals.atu.ac.ir/article_15250_a3bae33506b5a7e6e4ba770fdd8ffc3d.pdf فخاری و علی‌داد ابهری، «منطق فهم آیت‌االله جوادی آملی در تفسیرآیات زن»، 1401ش، ص106.]</ref> او با تأکید بر اصالت خانواده، نقش‌های جنسیتی زنان و مردان در این نهاد را متناسب با تفاوت‌های صنفی و معطوف به تعالی وجودی آنها معنا کرده؛ خوب بودن زن و مرد را با حفظ اصالت انسانی‌شان در سیمای سمت‌های شوهری، پدری، [[نقش همسری زن|همسری]] و [[نقش مادری|مادری]] متبلور می‌داند.<ref>[https://javadi.esra.ir/fa/w/حل-شبهات-و-روايات-معارض-درباره-زن جوادی آملی، «حل شبهات و روایات معارض درباره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی،]</ref> از چنین منظر است که اساساً تفاوتی میان زنان و مردان دیده نمی‌شود، آنچه مورد توجه است ایفای نقش زن و مرد در مسیر تعالی خود و دیگران است، تفاوت‌های حقوقی زن و مرد از قبیل قوامیت، [[تمکین]]،<ref>[https://javadi.esra.ir/fa/w/حل-شبهات-و-روايات-معارض-درباره-زن جوادی آملی، «حل شبهات و روایات معارض درباره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی،]</ref> [[مهریه]]، [[نقفه]]، تفاوت در [[دیه]]، [[ارث]] و شهادت نه‌تنها ناچیز شمرده می‌شوند که با ارجاع به حفظ حرمت زن و متناسب با وظایف زن و مرد در دستگاه خلقت معنا می‌یابند.<ref>[https://javadi.esra.ir/fa/w/حل-شبهات-و-روايات-معارض-درباره-زن جوادی آملی، «حل شبهات و روایات معارض درباره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی،]</ref> خوب شوهرداری کردن زن ارزش عبادی یافته، اشتغال بیرونی زن و تماس با [[نامحرم]] موجب پژمردگی او تفسیر می‌شود.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص417-414.</ref>
 
==دلیل تفاوت‌های زن و مرد از منظر آیت‌الله جوادی آملی==
جوادی آملی با استناد به آیات قرآن تفاوت‌های زن و مرد را لازمه نظام احسن می‌داند که مبتنی بر تسخیر متقابل موجودات است.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص389.</ref> تفاوت در [[جنسیت]]، استعدادها، گرایش‌ها، جذب‌ها و دفع‌ها، هیچ‌کدام معیار فضیلت نیستند، بلکه ابزار کار برای تسخیر متقابل هستند و هیچ‌کسی حق ندارد دیگری را تحت تسخیر خود درآورد، اما خودش مسخَّر نشود، بلکه باید تسخیر متقابل و خدمت متقابل باشد تا نظام به‌صورت بهینه اداره شود. نظام آفرینش، استعدادهای متقابل و متخالف می‌طلبد و این تفاوت هم برای تسخیر متقابل است که هدف نهایی آن تقرب به [[خدا]] است.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص391-390.</ref> به‌عنوان مثال؛ در تقابل صنف زن و مرد، مرد محکم‌کار و زن ظریف‌کار است، مرد مظهر قهر و جلال و زن مظهر محبت و جمال حق است، یکی در خشونت و دیگری در عاطفه و رقّت قلب قوی‌تر است.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص217.</ref> یا قوامیت و تمکین؛ صنف مرد هرگز قیم صنف زن نیست بلکه قوامیت مربوط به موردی است که زن در مقابل شوهر و شوهر در مقابل زن باشد. مرد نیز به‌دلیل توانمندی برای تأمین معیشت دارای این مسئولیت اجرایی است، در مقابل؛ زن موظف به تمکین است و این دو حکم متقابل صرفاً برای بیان وظایف متقابل زن و شوهر است.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص393-391.</ref>
 
==سلوک‌های متفاوت زن و مرد==
==سلوک‌های متفاوت زن و مرد==
آیت‌الله جوادی ‌آملی معتقد است؛ وصول به حيات طيب برای زن و مرد به‌طور مساوي میسر بوده <ref>جوادی ‌آملی، حيات حقيقي انسان در قرآن، 1385ش، ص184.</ref> و تنها شرط آن ایمان و عمل صالح است که ربطی به مؤنث و مذكر بودن بدن ندارد.<ref> جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص91.</ref> صفات ارزشی نیز از قبیل علم و جهل، ايمان و كفر، ذلّت و عزّت، سعادت و شقاوت، فضيلت و رذيلت، حق و باطل، صدق و كذب، تقوا و فجور، اطاعت و عصيان، انقياد و تمرّد، غيبت و عدم غيبت، امانت و خيانت، <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص78.</ref> خلافت الهی، <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص115.</ref> عدالت، صلاح، هدايت، هجرت، عبادت، ولايت و ديگر كمالات ملكوتي كه مؤمنان را به اوج عظمت می‌رساند، جنسیت‌بردار نيستند؛ <ref>جوادی ‌آملی، حيات حقيقي انسان در قرآن، 1385ش، ص183.</ref> اما بر مبنای تفاوت‌های صنفی، مسیر رسیدن زنان و مردان به سعادت، تفاوت نسبی می‌یابد؛ زنان عمدتا از مسیر عاطفه حرکت می‌کنند و مردها از راه اندیشه و قهر. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص217.</ref> تفكر راه فرعي و غیر فراگیر است، اما راه دل راه اصلی است و در این راه زنان نه‌تنها همتای مردها که موفق‏تر از آنها هستند. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص198.</ref> زیرا زن موجود عاطفی و دارای رقت‌‌ قلب بیشتر است و رقت قلب در این راه نقش مؤثرتری دارد. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص204.</ref> زن موعظه‌پذيرتر است و دلي آزموده‌تر از مرد دارد. آیت‌الله جوادی ‌آملی با پیوند دادن نظام ارزشی به نقش‌های جنسیتی معتقد است؛ جهاد اکبر عنصر محوری برای تحقق ملکات اخلاقی است و سلاح مبارزه در این میدان سوز دل است. با توجه به دل آماده زنان برای انتشار محبت و عاطفه، ارزش محوری برای زن همسری و مادری است تا به پرورش انسان بپردازد. <ref>جوادی ‌آملی، فلسفه حقوق بشر، 1386ش، ص235.</ref> زنان هرچند در برخی حالات از قبیل عادت ماهیانه از عبادت محروم هستند، اما شش سال زودتر از مرد مشرف به شرف عبادت الهی می‌شوند.<ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص381.</ref>  
جوادی آملی معتقد است؛ وصول به [[حیات]] طیب برای زن و مرد به‌طور مساوی میسر بوده<ref>جوادی آملی، حیات حقیقی انسان در قرآن، 1385ش، ص184.</ref> و تنها شرط آن [[ایمان]] و عمل صالح است که ربطی به مؤنث و مذکر بودن [[بدن]] ندارد.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص91.</ref> صفات ارزشی نیز از قبیل علم و جهل، ایمان و کفر، ذلّت و عزّت، سعادت و شقاوت، فضیلت و رذیلت، حق و باطل، صدق و کذب، [[تقوا]] و فجور، اطاعت و عصیان، انقیاد و تمرّد، [[غیبت]] و عدم غیبت، [[امانت‌داری|امانت]] و [[خیانت]]،<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص78.</ref> خلافت الهی،<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص115.</ref> [[عدالت جنسیتی|عدالت]]، صلاح، هدایت، هجرت، [[عبادت]]، [[ولایت‌پذیری در سبک زندگی|ولایت]] و دیگر کمالات ملکوتی که مؤمنان را به اوج عظمت می‌رساند، جنسیت‌بردار نیستند؛<ref>جوادی آملی، حیات حقیقی انسان در قرآن، 1385ش، ص183.</ref> اما بر مبنای تفاوت‌های صنفی، مسیر رسیدن زنان و مردان به سعادت، تفاوت نسبی می‌یابد؛ زنان عمدتا از مسیر عاطفه حرکت می‌کنند و مردها از راه اندیشه و قهر.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص217.</ref>
==دلیل تفاوت‌های زن و مرد==
 
آیت‌الله جوادی ‌آملی با استناد به آیات قرآن تفاوت‌های زن و مرد را لازمه نظام احسن می‌داند کته مبتنی بر تسخير متقابل موجودات است. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص389.</ref> تفاوت در جنسیت، استعدادها، گرايش‏ها، جذب‏ها و دفع‏ها، هيچ كدام معيار فضيلت نيستند، بلكه ابزار كار برای تسخير متقابل هستند و هيچ كسي حق ندارد ديگري را تحت تسخير خود درآورد، اما خودش مسخَّر نشود، بلكه بايد تسخير متقابل و خدمت متقابل باشد تا نظام به‌صورت بهینه اداره شود. نظام آفرينش، استعدادهاي متقابل و متخالف مي‏طلبد و اين تفاوت هم براي تسخير متقابل است که هدف نهایی آن تقرب به خدا است. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص391-390.</ref> به‌عنوان مثال؛ در تقابل صنف زن و مرد، مرد محکم‌کار و زن ظريف‏كار است، مرد مظهر قهر و جلال و زن مظهر محبت و جمال حق است، يكي در خشونت و دیگری در عاطفه و رقّت قلب قوي‏تر است. <ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص217.</ref> یا قوامیت و تمکین؛ صنف مرد هرگز قیم صنف زن نیست بلکه قوامیت مربوط به موردي است كه زن در مقابل شوهر و شوهر در مقابل زن باشد. مرد نیز به‌لیل توانمندی برای تأمین معیشت دارای این مسئوليت اجرايي است، در مقابل؛ زن موظف به تمکین است و این دو حکم متقابل صرفا برای بيان وظایف متقابل زن و شوهر است.<ref>جوادی ‌آملی، زن در آينه جلال و جمال، 1388ش، ص393-391.</ref> 
تفکر راه فرعی و غیر فراگیر است، اما راه دل راه اصلی است و در این راه زنان نه‌تنها همتای مردها که موفق‌تر از آنها هستند.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص198.</ref> زیرا زن موجود عاطفی و دارای رقت قلب بیشتر است و رقت قلب در این راه نقش مؤثرتری دارد.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص204.</ref> زن موعظه‌پذیرتر است و دلی آزموده‌تر از مرد دارد. آیت‌الله جوادی آملی با پیوند دادن نظام ارزشی به نقش‌های جنسیتی معتقد است؛ جهاد اکبر عنصر محوری برای تحقق ملکات اخلاقی است و سلاح مبارزه در این میدان سوز دل است. با توجه به دل آماده زنان برای انتشار محبت و عاطفه، ارزش محوری برای زن همسری و مادری است تا به پرورش انسان بپردازد.<ref>جوادی آملی، فلسفه حقوق بشر، 1386ش، ص235.</ref> زنان هرچند در برخی حالات از قبیل عادت ماهیانه از عبادت محروم هستند، اما شش سال زودتر از مرد مشرف به شرف عبادت الهی می‌شوند.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص381.</ref>
 
==پانویس==
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
==منابع==
==منابع==
*قرآن
{{آغاز منابع}}
*جوادی ‌آملی، عبدالله، ادب قضا در اسلام، قم، اسراء، 1391ش.
* قرآن
*جوادی ‌آملی، عبدالله، قرآن در قرآن، قم، اسراء، 1388ش.
* جوادی‌آملی، عبدالله، ادب قضا در اسلام، قم، اسراء، ۱۳۹۱ش.
*جوادی ‌آملی، عبدالله، حق و تکلیف در اسلام، قم، اسراء، 1385ش.
* جوادی‌آملی، عبدالله، قرآن در قرآن، قم، اسراء، ۱۳۸۸ش.
*جوادی ‌آملی، عبدالله، حکمت عبادات، قم، اسراء، 1388ش.
* جوادی‌آملی، عبدالله، حق و تکلیف در اسلام، قم، اسراء، ۱۳۸۵ش.
*جوادی ‌آملی، عبدالله، «حل شبهات و روایات معارض در باره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی ‌آملی، تاریخ درج: 17 مرداد 1395ش.
* جوادی‌آملی، عبدالله، حکمت عبادات، قم، اسراء، ۱۳۸۸ش.
*جوادی ‌آملی، عبدالله، زن در آینه جلال و جمال، محقق محمود لطیفی، قم، اسرآء، 1388ش.
* جوادی‌آملی، عبدالله، «حل شبهات و روایات معارض دربارهٔ زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی، تاریخ درج: ۱۷ مرداد ۱۳۹۵ش.
*جوادی ‌آملی، عبدالله، سرچشمه اندیشه، اسرا، قم، 1386ش.
* جوادی‌آملی، عبدالله، زن در آینه جلال و جمال، محقق محمود لطیفی، قم، اسرآء، ۱۳۸۸ش.
*جوادی ‌آملی، عبدالله، سروش هدايت، قم، اسراء، بی‌تا.
* جوادی‌آملی، عبدالله، سرچشمه اندیشه، اسرا، قم، ۱۳۸۶ش.
*جوادی ‌آملی، عبدالله، فلسفه حقوق بشر، قم، اسراء، 1386ش.
* جوادی‌آملی، عبدالله، سروش هدایت، قم، اسراء، بی‌تا.
*فخاری، علیرضا و علی‌داد‌ابهری، مهسا، «منطق فهم آیت‌االله جوادی ‌آملی در تفسیر آیات زن»، در ‌پژوهشنامه‌ معارف قرآنی، سال سیزدهم، شماره 51، زمستان 1401ش.  
* جوادی‌آملی، عبدالله، فلسفه حقوق بشر، قم، اسراء، ۱۳۸۶ش.
 
* فخاری، علیرضا و علی‌دادابهری، مهسا، «منطق فهم آیت‌االله جوادی‌آملی در تفسیر آیات زن»، در پژوهشنامه معارف قرآنی، سال سیزدهم، شماره ۵۱، زمستان ۱۴۰۱ش.
[[رده:ویکی‌جنسیت]]
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۶ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۴۷

جنسیت از دیدگاه عبدالله جوادی آملی؛ شباهت‌ها و تفاوت‌های زن و مرد از منظر آیت‌الله جوادی آملی.

دیدگاه عبدالله جوادی آملی دربارۀ جنسیت بر اصالت روح مجرد و یگانگی حقیقت انسانی زن و مرد استوار است. از این منظر، مردانگی و زنانگی وصف بدن است، نه روح؛ بنابراین در کمالات روحانی و معنوی مانند علم، تقوا و خلافت الهی، تفاوت جنسیتی معنایی ندارد. با این حال، تفاوت‌های طبیعی و «صنفی» بین زن و مرد مانند ظرافت و عاطفه بیشتر در زن و صلابت جسمانی در مرد که از مظاهر جمال و جلال الهی است، موجب تمایز در برخی وظایف عملی، حقوق و احکام اجتماعی و خانوادگی می‌شود. این تفاوت‌ها نه برای برتری یک جنس، بلکه برای تسخیر متقابل و تکامل نظام احسن در جهت تقرب به خدا است. از نظر جوادی آملی، زن و مرد در عرصه‌های فرهنگی و علمی مانند فقاهت و عرفان، توانایی یکسان دارند، اما نقش محوری زن در خانواده به‌عنوان کانون تربیت و مظهر محبت، جایگاهی ممتاز دارد. تفاوت در مسیر سلوک به معنای تفاوت در ارزش نیست، بلکه هر دو جنس به‌طور مساوی می‌توانند با ایمان و عمل صالح به حیات طیبه و قرب الهی نائل آیند.

شباهت‌های زن و مرد از منظر آیت‌الله جوادی آملی

عبدالله جوادی آملی، حقیقت انسان را روح مجرد و منزه از پدیده‌های ذکورت و انوثت می‌داند.[۱] از این منظر مردانگی و زنانگی وصف تن است، نه وصف روح.[۲] بدن، ابزار محض برای روح است، تمام کارها را روح انجام می‌دهد، رنج‌ها و لذت‌ها همه مربوط به روح می‌شود.[۳] کمالات انسانی که به روح مجرّد برمی‌گردد، نه مشروط به ذکورت است و نه ممنوع به انوثت.[۴]

با توجه به اصالت روح در حیات انسانی، بحث از تفاوت تکالیف و مزایای حقوقی زن و مرد سالبه به انتفاع موضوع است، چون حقیقت انسانی زن و مرد یگانه بوده و دوگانگی نیست تا گفته شود؛ تکالیف و حقوق آنها متفاوت هستند یا متساوی. زن و مرد باید در چهره انسانیت دیده شوند و در این چهره حقیقت انسان را روح او تشکیل می‌دهد، نه بدن او و نه مجموع جسم و جان او. درک، شهود، تقوا، اراده و صبر که از اوصاف عقل نظری و عملی هستند، هیچ‌کدام متصف به مردانگی و زنانگی نمی‌شوند، پس بحث از تفاوت یا تساوی زن و مرد در این امور نیز معنا ندارد.[۵] البته در کارهای عملی که مربوط به بدن است، مرزها متفاوت و قوانین جدا است.[۶]

تفاوت‌های طبیعی زن و مرد

از منظر جوادی آملی؛ زن مظهر جمال و مرد مظهر جلال الهی هستند؛ زن به ظرافت گل خلق شده و وظایف ظریفانه دارد، اما مرد دارای صلابت جسمی بوده و عهده‌دار کارهای سخت است. تفاوت زن و مرد صرفاً در زمختی تن مرد و ظرافت بدنی و عواطف زن نهفته است.[۷] تفاوت آنها صنفی است مانند تفاوت اصناف دیگر که برای برقراری نظام احسن بر اساس تسخیر عادلانه متقابل تمهید شده است.[۸] از این‌رو زن اندیشه‌های خود را در ظرافت عاطفه، ارائه می‌دهد؛ چنان‌که مرد، هنر خود را در تفکّر عقلانی خویش متجلّی می‌سازد.[۹]

نقش‌هایی مانند قوامیت یا سکینت در عین عمومیت آنها در هر دو جنس، در یک جنس اصالت می‌یابد. هم‌چنین تفاوت صنفی آنها موجب تفاوت در برخی احکام، حقوق و اخلاق میان دو جنس در بعد فردی، خانوادگی و اجتماعی می‌شود.[۱۰] در مناصب اجرایی هر کدام دارای وظیفه خاص هستند.[۱۱] صلابت و قدرت فیزیکی مرد با لطافت جسمی و عاطفی زن نه‌تنها موجب برتری یکی بر دیگری نیست که مکمل همدیگر بوده[۱۲] و برای عهده‌دار شدن هر یک به کار مناسب خود است.[۱۳]

تفاوت‌های فرهنگی زن و مرد از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی

جوادی آملی در حوزه فرهنگ که عمدتاً ناظر به تعلیم، تربیت و تزکیه است، تفاوت جدی میان زن و مرد قائل نیست، زنان را مانند مردان دارای توانمندی‌های برای کسب معارف عقلی و نقلی دانسته و معتقد است؛ زن و مرد در عقل نظری تفاوتی ندارند اگر تفاوتی هم باشد در عقل عملی است.[۱۴] زنان می‌توانند مانند مردان دشواری‌های علوم عقلی را فهم کرده و در علوم شرعی به مقام فقاهت برسند؛[۱۵] اما به‌دلیل ظرافت طبع زنان، آن‌ها را در حوزه عرفان که حوزه دل است تا حدی موفق‌تر از مردها می‌داند.[۱۶]

بر همین مبنا؛ در امر آموزش و پرورش که بیشتر بر همدلی استوار است، نقش زنان نسبت به مردان را برجسته‌تر دانسته و اساساً رسالت اصلی زنان را در جامعه اسلامی پرورش نسل صالح می‌داند.[۱۷] چون مرد مظهر قهر و زن مظهر مهر است، خداوند عالم را بر محور مهر اداره می‌کند، قرآن درس محبت می‌دهد و راه محبت را زن بهتر از مرد درک می‌کند.[۱۸] جامعه، با محبت و نرمش پیشرفت می‌کند نه با تندی و خشونت.[۱۹] زن اگر در چارچوب ارزش‌های الهی عمل کند می‌تواند پیامبر تربیت کند.[۲۰]

تفاوت‌های اجتماعی زن و مرد

بر مبنای جوادی آملی؛ زن و مرد در کسب پایگاه‌ها و ایفای نقش‌های اجتماعی از این جهت که هر دو انسان هستند تفاوتی ندارند، زن می‌تواند در تمام عرصه‌هایی که مهارت‌های لازم را داشته باشد متصدی منصب اجرایی شود منتها باید بستر فرهنگی مناسب برای حضور عفیفانه او بر مبنای اصل معاشرت نیکو با زنان[۲۱] در جامعه فراهم باشد. مراد از معاشرت نیکو این است که با صنف زنان نه‌تنها در محیط خانواده که در تمام مناسبات شغلی و اجتماعی مطابق عقل و شرع رفتار شده و محیط سالم برای تعالی وجودی آنها وجود داشته باشد.[۲۲] در چنین بستر فرهنگی، تصدی تمام سمت‌های اجرایی برای زنان جایز است.[۲۳] وی هرچند حفظ عفت و حجاب را از وظایف مهم اجتماعی زن و مرد می‌داند اما معتقد است؛ حجاب زن حق او و شوهرش نیست، بلکه حق‌الله بوده و تعطیل‌بردار نیست.[۲۴]

اسلام به این دلیل نسبت به حجاب زن تأکید بیشتر دارد که زن مظهرِ جمالِ حق است و حضور تجمّلی او در عرصه اجتماع، پیامدهای زیانباری دارد و در جلوه‌نمایی زن، انسانیت او فدای جنسیتش می‌شود.[۲۵] زنان عمدتاً دل سالم دارند و در مواجهه با جذابیت مرد نمی‌لرزد، اما در معرض بیماری تبرج قرار دارند، مردان در معرض بیماری دل قرار داشته و با جلوه‌گری زن دل‌شان لرزیده و طمع می‌ورزند.[۲۶]

تفاوت زن و مرد در حقوق و تکالیف

درد دیدگاه جوادی آملی؛ انسان از آن جهت که انسان است دارای حقوق ثابتی است و جنسیت در آن هیچ دخالتی ندارد.[۲۷] منتها تفاوت صنفی زن و مرد موجب تفاوت در برخی از احکام، حقوق و اخلاق در بعد فردی، خانوادگی و اجتماعی میان دو جنس می‌شود.[۲۸] او با تأکید بر اصالت خانواده، نقش‌های جنسیتی زنان و مردان در این نهاد را متناسب با تفاوت‌های صنفی و معطوف به تعالی وجودی آنها معنا کرده؛ خوب بودن زن و مرد را با حفظ اصالت انسانی‌شان در سیمای سمت‌های شوهری، پدری، همسری و مادری متبلور می‌داند.[۲۹] از چنین منظر است که اساساً تفاوتی میان زنان و مردان دیده نمی‌شود، آنچه مورد توجه است ایفای نقش زن و مرد در مسیر تعالی خود و دیگران است، تفاوت‌های حقوقی زن و مرد از قبیل قوامیت، تمکین،[۳۰] مهریه، نقفه، تفاوت در دیه، ارث و شهادت نه‌تنها ناچیز شمرده می‌شوند که با ارجاع به حفظ حرمت زن و متناسب با وظایف زن و مرد در دستگاه خلقت معنا می‌یابند.[۳۱] خوب شوهرداری کردن زن ارزش عبادی یافته، اشتغال بیرونی زن و تماس با نامحرم موجب پژمردگی او تفسیر می‌شود.[۳۲]

دلیل تفاوت‌های زن و مرد از منظر آیت‌الله جوادی آملی

جوادی آملی با استناد به آیات قرآن تفاوت‌های زن و مرد را لازمه نظام احسن می‌داند که مبتنی بر تسخیر متقابل موجودات است.[۳۳] تفاوت در جنسیت، استعدادها، گرایش‌ها، جذب‌ها و دفع‌ها، هیچ‌کدام معیار فضیلت نیستند، بلکه ابزار کار برای تسخیر متقابل هستند و هیچ‌کسی حق ندارد دیگری را تحت تسخیر خود درآورد، اما خودش مسخَّر نشود، بلکه باید تسخیر متقابل و خدمت متقابل باشد تا نظام به‌صورت بهینه اداره شود. نظام آفرینش، استعدادهای متقابل و متخالف می‌طلبد و این تفاوت هم برای تسخیر متقابل است که هدف نهایی آن تقرب به خدا است.[۳۴] به‌عنوان مثال؛ در تقابل صنف زن و مرد، مرد محکم‌کار و زن ظریف‌کار است، مرد مظهر قهر و جلال و زن مظهر محبت و جمال حق است، یکی در خشونت و دیگری در عاطفه و رقّت قلب قوی‌تر است.[۳۵] یا قوامیت و تمکین؛ صنف مرد هرگز قیم صنف زن نیست بلکه قوامیت مربوط به موردی است که زن در مقابل شوهر و شوهر در مقابل زن باشد. مرد نیز به‌دلیل توانمندی برای تأمین معیشت دارای این مسئولیت اجرایی است، در مقابل؛ زن موظف به تمکین است و این دو حکم متقابل صرفاً برای بیان وظایف متقابل زن و شوهر است.[۳۶]

سلوک‌های متفاوت زن و مرد

جوادی آملی معتقد است؛ وصول به حیات طیب برای زن و مرد به‌طور مساوی میسر بوده[۳۷] و تنها شرط آن ایمان و عمل صالح است که ربطی به مؤنث و مذکر بودن بدن ندارد.[۳۸] صفات ارزشی نیز از قبیل علم و جهل، ایمان و کفر، ذلّت و عزّت، سعادت و شقاوت، فضیلت و رذیلت، حق و باطل، صدق و کذب، تقوا و فجور، اطاعت و عصیان، انقیاد و تمرّد، غیبت و عدم غیبت، امانت و خیانت،[۳۹] خلافت الهی،[۴۰] عدالت، صلاح، هدایت، هجرت، عبادت، ولایت و دیگر کمالات ملکوتی که مؤمنان را به اوج عظمت می‌رساند، جنسیت‌بردار نیستند؛[۴۱] اما بر مبنای تفاوت‌های صنفی، مسیر رسیدن زنان و مردان به سعادت، تفاوت نسبی می‌یابد؛ زنان عمدتا از مسیر عاطفه حرکت می‌کنند و مردها از راه اندیشه و قهر.[۴۲]

تفکر راه فرعی و غیر فراگیر است، اما راه دل راه اصلی است و در این راه زنان نه‌تنها همتای مردها که موفق‌تر از آنها هستند.[۴۳] زیرا زن موجود عاطفی و دارای رقت قلب بیشتر است و رقت قلب در این راه نقش مؤثرتری دارد.[۴۴] زن موعظه‌پذیرتر است و دلی آزموده‌تر از مرد دارد. آیت‌الله جوادی آملی با پیوند دادن نظام ارزشی به نقش‌های جنسیتی معتقد است؛ جهاد اکبر عنصر محوری برای تحقق ملکات اخلاقی است و سلاح مبارزه در این میدان سوز دل است. با توجه به دل آماده زنان برای انتشار محبت و عاطفه، ارزش محوری برای زن همسری و مادری است تا به پرورش انسان بپردازد.[۴۵] زنان هرچند در برخی حالات از قبیل عادت ماهیانه از عبادت محروم هستند، اما شش سال زودتر از مرد مشرف به شرف عبادت الهی می‌شوند.[۴۶]

پانویس

  1. ↑ جوادی آملی، قرآن در قرآن، 1388ش، ص380.
  2. ↑ جوادی آملی، حکمت عبادات، 1388ش، ص189.
  3. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص140.
  4. ↑ جوادی آملی، سروش هدایت بی‌تا، ج2، ص166.
  5. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص76-80.
  6. ↑ جوادی آملی، سروش هدایت بی‌تا، ج2، ص166.
  7. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص217.
  8. ↑ جوادی آملی، «حل شبهات و روایات معارض درباره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی،
  9. ↑ جوادی آملی، سرچشمه اندیشه، 1386ش، ج5، ص302.
  10. ↑ فخاری و علی‌داد ابهری، «منطق فهم آیت‌االله جوادی آملی در تفسیرآیات زن»، 1401ش، ص106.
  11. ↑ جوادی آملی، قرآن در قرآن، 1388ش، ص380.
  12. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص217.
  13. ↑ جوادی آملی، حق و تکلیف در اسلام، 1385ش، ص307-306.
  14. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص255.
  15. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص401.
  16. ↑ جوادی آملی، فلسفه حقوق بشر، 1386ش، ص235.
  17. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص353.
  18. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص218.
  19. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص 222.
  20. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص417.
  21. ↑ سوره نساء، آیه 19.
  22. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص395-394.
  23. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص403.
  24. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص437.
  25. ↑ جوادی آملی، ادب قضا در اسلام، 1391ش، ص137.
  26. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص200.
  27. ↑ جوادی آملی، حق و تکلیف در اسلام، 1385ش، ص307-306.
  28. ↑ فخاری و علی‌داد ابهری، «منطق فهم آیت‌االله جوادی آملی در تفسیرآیات زن»، 1401ش، ص106.
  29. ↑ جوادی آملی، «حل شبهات و روایات معارض درباره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی،
  30. ↑ جوادی آملی، «حل شبهات و روایات معارض درباره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی،
  31. ↑ جوادی آملی، «حل شبهات و روایات معارض درباره زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی،
  32. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص417-414.
  33. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص389.
  34. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص391-390.
  35. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص217.
  36. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص393-391.
  37. ↑ جوادی آملی، حیات حقیقی انسان در قرآن، 1385ش، ص184.
  38. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص91.
  39. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص78.
  40. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص115.
  41. ↑ جوادی آملی، حیات حقیقی انسان در قرآن، 1385ش، ص183.
  42. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص217.
  43. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص198.
  44. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص204.
  45. ↑ جوادی آملی، فلسفه حقوق بشر، 1386ش، ص235.
  46. ↑ جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1388ش، ص381.

منابع

  • قرآن
  • جوادی‌آملی، عبدالله، ادب قضا در اسلام، قم، اسراء، ۱۳۹۱ش.
  • جوادی‌آملی، عبدالله، قرآن در قرآن، قم، اسراء، ۱۳۸۸ش.
  • جوادی‌آملی، عبدالله، حق و تکلیف در اسلام، قم، اسراء، ۱۳۸۵ش.
  • جوادی‌آملی، عبدالله، حکمت عبادات، قم، اسراء، ۱۳۸۸ش.
  • جوادی‌آملی، عبدالله، «حل شبهات و روایات معارض دربارهٔ زن»، وب‌سایت آیت‌الله جوادی آملی، تاریخ درج: ۱۷ مرداد ۱۳۹۵ش.
  • جوادی‌آملی، عبدالله، زن در آینه جلال و جمال، محقق محمود لطیفی، قم، اسرآء، ۱۳۸۸ش.
  • جوادی‌آملی، عبدالله، سرچشمه اندیشه، اسرا، قم، ۱۳۸۶ش.
  • جوادی‌آملی، عبدالله، سروش هدایت، قم، اسراء، بی‌تا.
  • جوادی‌آملی، عبدالله، فلسفه حقوق بشر، قم، اسراء، ۱۳۸۶ش.
  • فخاری، علیرضا و علی‌دادابهری، مهسا، «منطق فهم آیت‌االله جوادی‌آملی در تفسیر آیات زن»، در پژوهشنامه معارف قرآنی، سال سیزدهم، شماره ۵۱، زمستان ۱۴۰۱ش.
برگرفته از «https://fa.gender.wiki/w/index.php?title=جنسیت_از_دیدگاه_عبدالله_جوادی_‌آملی&oldid=42741»